ĐẶNG KIM NỞ – NGƯỜI TRUNG ĐỘI TRƯỞNG GIỮ NHÀ HÁT THÀNH PHỐ

Có những ngày lịch sử của một thành phố được nhớ bằng một tiếng súng. Với Hải Phòng, ngày 20/11/1946 là một ngày như thế. Khi cuộc kháng chiến toàn quốc chưa chính thức bùng nổ, quân và dân thành phố Cảng đã phải đối mặt với quân Pháp ngay giữa lòng thành phố. Tại Nhà hát thành phố, 13 chiến sĩ Vệ quốc đoàn và chiến sĩ tuyên truyền văn hóa Việt Nam, dưới sự chỉ huy của Trung đội trưởng Đặng Kim Nở, đã chiến đấu suốt một ngày đêm. Họ biết lực lượng của mình nhỏ bé, vũ khí thô sơ, nhưng vẫn quyết định ở lại giữ trận địa.

Đặng Kim Nở là người con của Dư Hàng Kênh, Hải Phòng. Trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông là một trong những chiến sĩ trực tiếp tham gia bảo vệ thành phố. Nhà hát thành phố khi ấy không chỉ là một công trình văn hóa. Trong thời điểm chiến sự diễn ra, nơi đây trở thành một vị trí chiến đấu quan trọng. Những người lính bên trong phải đối mặt với lực lượng Pháp có xe tăng yểm trợ, trong khi phía mình chủ yếu là vũ khí bộ binh.

Ngày 20/11/1946, trận đánh bắt đầu. 13 chiến sĩ do Đặng Kim Nở chỉ huy đã kiên cường bám giữ Nhà hát. Quân Pháp nhiều lần tìm cách tiến vào nhưng vấp phải sự chống trả quyết liệt. Theo tư liệu của Báo Hải Phòng, trận chiến kéo dài suốt một ngày đêm, các chiến sĩ đã tiêu diệt nhiều lính Pháp và cuối cùng 13 chiến sĩ đều anh dũng hy sinh.

Tôi nghĩ điều khiến câu chuyện này đáng nhớ không chỉ là con số 13. Điều đáng nhớ hơn là họ biết mình đang đứng trước một lực lượng mạnh hơn rất nhiều nhưng vẫn lựa chọn ở lại. Trong hoàn cảnh ấy, giữ được Nhà hát thêm một giờ, một buổi hay một ngày cũng có ý nghĩa đối với việc tổ chức lực lượng và bảo vệ thành phố. Chính tinh thần chiến đấu ấy đã trở thành một trong những biểu tượng sớm của truyền thống “Trung dũng – Quyết thắng” của Hải Phòng.

Những ngày cuối năm 1946 ấy cũng là thời điểm đất nước đang đứng trước một cuộc chiến tranh lớn. Sau Hiệp định Sơ bộ và những nỗ lực thương lượng không thành, tình hình giữa Việt Nam và Pháp ngày càng căng thẳng. Hải Phòng là một trong những nơi sớm phải đối mặt với các hoạt động quân sự của Pháp. Vì vậy, trận đánh ở Nhà hát thành phố ngày 20/11 không phải một sự kiện tách biệt, mà nằm trong hoàn cảnh Hải Phòng trở thành một trong những địa bàn đầu tiên trực tiếp thử lửa trước khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ vào tháng 12/1946.

Sau trận đánh, tên tuổi của Đặng Kim Nở cùng 12 người đồng đội được lưu lại trong lịch sử thành phố. Nhiều năm sau, ông được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2012. Nhưng điều đặc biệt là trước cả khi có danh hiệu ấy, câu chuyện về Đặng Kim Nở đã trở thành một phần trong ký ức của Hải Phòng. Ngày 20/11 hằng năm được xác định là ngày truyền thống của lực lượng vũ trang thành phố.

Ngày nay, Nhà hát thành phố Hải Phòng vẫn đứng giữa trung tâm thành phố. Một công trình kiến trúc quen thuộc với người dân Hải Phòng, nơi diễn ra những hoạt động văn hóa, nghệ thuật và các sự kiện quan trọng. Nhưng nếu nhìn sâu hơn vào lịch sử của nơi này, chúng ta sẽ thấy một lớp ký ức khác: hơn bảy mươi năm trước, nơi đây từng là một trận địa. Những bậc thềm, những bức tường và khoảng không gian quanh Nhà hát từng chứng kiến một cuộc chiến mà 13 người đã không trở về.

Có lẽ đó là điều khiến những địa danh lịch sử trở nên đặc biệt. Một địa điểm có thể thay đổi công năng, thành phố có thể thay đổi diện mạo, nhưng ký ức về những người từng chiến đấu ở đó vẫn có thể được giữ lại.

Đặng Kim Nở không có cơ hội nhìn thấy Hải Phòng ngày hôm nay. Ông không thể biết thành phố Cảng sẽ phát triển như thế nào, những con đường sẽ mở rộng ra sao, Nhà hát thành phố sẽ trở thành một biểu tượng văn hóa như thế nào. Nhưng tên ông vẫn còn trong lịch sử Hải Phòng, cùng 12 người đồng đội đã chiến đấu tại chính nơi ấy.

Tôi nghĩ, đôi khi một thành phố không chỉ được tạo nên bởi những con đường, những tòa nhà hay những cây cầu. Thành phố còn được tạo nên bởi ký ức của những con người đã từng sống, chiến đấu và hy sinh trên mảnh đất ấy. Với Hải Phòng, ký ức về Đặng Kim Nở và 12 chiến sĩ Nhà hát thành phố chính là một phần của truyền thống “Trung dũng – Quyết thắng” đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Và khi đứng trước Nhà hát thành phố hôm nay, có lẽ chúng ta không chỉ nhìn thấy một công trình đẹp giữa lòng thành phố Cảng.

Ta có thể nhớ rằng nơi đây từng có 13 người lính đứng lại.

13 con người đã biến một ngày tháng 11 năm 1946 thành một trang ký ức không thể quên của Hải Phòng.

Đặng Kim Nở và những người đồng đội đã không trở về sau trận chiến ấy. Nhưng câu chuyện của họ vẫn còn ở lại – trong lịch sử thành phố, trong tên gọi của những ngày truyền thống và trong ký ức của những người Hải Phòng hôm nay.