Đặng Ngọc Ngự – Người Đại đội trưởng gửi tuổi xuân lại giữa bầu trời hoa lửa

Có những người lính đi qua chiến tranh và trở về với những câu chuyện để kể lại cho thế hệ sau. Nhưng cũng có những người đã gửi lại tuổi thanh xuân của mình giữa chiến trường, để tên tuổi trở thành một phần của ký ức dân tộc. Đại úy, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Ngọc Ngự là một người như thế.

Ông sinh ngày 1 tháng 11 năm 1939 tại xã Xuân Thủy, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Năm 1959, khi vừa tròn 20 tuổi, Đặng Ngọc Ngự lên đường nhập ngũ. Đất nước khi ấy đang bước vào những năm tháng đầy biến động, và người thanh niên quê Nam Định không thể biết rằng con đường binh nghiệp mình lựa chọn sẽ đưa ông lên bầu trời, trở thành một trong những phi công tiêu biểu của Không quân nhân dân Việt Nam.

Năm 1961, Đặng Ngọc Ngự được tuyển chọn sang Liên Xô học lái máy bay chiến đấu MiG-21. Những ngày tháng học tập nơi đất khách hẳn không hề dễ dàng. Từ một người lính trẻ, ông phải làm quen với một lĩnh vực hoàn toàn mới, đòi hỏi bản lĩnh, sức khỏe, khả năng tập trung và ý chí rất cao. Sau nhiều năm học tập, năm 1966, ông trở về nước, trở thành phi công lái MiG-21 thuộc Trung đoàn Không quân 921.

Từ đây, cuộc đời Đặng Ngọc Ngự gắn liền với những chuyến bay trong những năm tháng khốc liệt nhất của cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc.

Ngày 1 tháng 7 năm 1966, ông bắt đầu trực ban chiến đấu. Bầu trời miền Bắc khi ấy không còn là khoảng không bình yên. Mỗi hồi còi báo động, mỗi mệnh lệnh xuất kích đều có thể đưa người phi công vào một cuộc đối đầu sinh tử. Nhưng trong những hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, Đặng Ngọc Ngự đã từng bước trưởng thành, trở thành một phi công dày dạn kinh nghiệm.

Trong những năm chiến đấu, ông đã hơn 100 lần xuất kích và trực tiếp bắn rơi 7 máy bay đối phương. Ông nhiều lần được Bác Hồ tặng Huy hiệu của Người; được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có 2 Huân chương Chiến công hạng Nhì và 5 Huân chương Chiến công hạng Ba.

Nhưng nếu chỉ nhìn vào những con số ấy, người ta sẽ khó hình dung được những gì người phi công phải đối mặt trong mỗi lần cất cánh. Đằng sau một chiến công là những giây phút căng thẳng, là khả năng phán đoán trong thời gian rất ngắn, là sự bình tĩnh trước hiểm nguy và trên hết là trách nhiệm với đồng đội đang cùng mình chiến đấu.

Một trong những trận đánh thể hiện rõ nhất bản lĩnh ấy diễn ra ngày 10 tháng 5 năm 1972.

Sáng hôm đó, một lực lượng lớn máy bay Mỹ tiến hành đánh phá miền Bắc. Từ sân bay Kép, biên đội MiG-21 do Đặng Ngọc Ngự dẫn đầu cùng phi công Nguyễn Văn Ngãi cất cánh làm nhiệm vụ.

Nhưng ngay khi biên đội vừa rời khỏi mặt đất, nguy hiểm đã ập đến. Máy bay số 2 bị đối phương phóng tên lửa và Nguyễn Văn Ngãi đã hy sinh. Đặng Ngọc Ngự lúc ấy đang ở trên độ cao thấp, phía sau và phía trước đều xuất hiện máy bay đối phương. Trong tình thế đặc biệt nguy hiểm, ông vẫn giữ được sự bình tĩnh, cơ động tránh các đợt công kích và tìm cách giành lại thế chủ động.

Giữa vòng vây của những chiếc máy bay đối phương, Đặng Ngọc Ngự đã chiến đấu quyết liệt và bắn rơi một chiếc F-4 trước khi thoát ly, trở về an toàn. Trận đánh ấy một lần nữa cho thấy bản lĩnh của một phi công đã trải qua nhiều năm chiến đấu trên bầu trời.

Nhưng chiến tranh không cho người lính nhiều thời gian để nguôi đi mất mát.

Chỉ chưa đầy hai tháng sau, ngày 8 tháng 7 năm 1972, Đặng Ngọc Ngự bước vào trận chiến cuối cùng của cuộc đời mình.

Khi ấy, ông đã là Đại úy, Đại đội trưởng Đại đội 7, Trung đoàn 921, Sư đoàn 371. Người phi công năm nào giờ đây không chỉ là một chiến sĩ trực tiếp chiến đấu mà còn là người chỉ huy, người dẫn đường cho những đồng đội trẻ.

Sáng hôm ấy, biên đội của Đặng Ngọc Ngự chỉ có hai chiếc MiG-21 đối đầu với một lực lượng máy bay F-4 đông gấp nhiều lần. Theo những hồi ức của đồng đội, Đặng Ngọc Ngự đã chỉ huy biên đội chiến đấu, vừa công kích vừa tạo điều kiện cho phi công số 2 Trần Việt tiếp cận mục tiêu. Trong trận đánh ấy, Trần Việt đã bắn rơi một máy bay F-4.

Đó là khoảnh khắc mà bản lĩnh của một người chỉ huy được thể hiện rõ nhất: giữa cuộc chiến khốc liệt, ông không chỉ nghĩ đến chiến công của riêng mình mà còn tìm cách tạo điều kiện để đồng đội hoàn thành nhiệm vụ.

Nhưng rồi máy bay của Đặng Ngọc Ngự bị trúng tên lửa.

Chiếc MiG-21 của người đại đội trưởng không trở về nữa.

Ngày hôm ấy, bầu trời Hòa Bình đã giữ lại một người lính ở tuổi 33.

Đối với những người đồng đội, sự hy sinh ấy là một mất mát không thể dễ dàng nguôi ngoai. Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Việt sau này từng kể rằng, ông bay số 2 cho Đặng Ngọc Ngự trong trận đánh cuối cùng. Với một phi công trẻ, được bay cùng một người dày dạn kinh nghiệm như Đặng Ngọc Ngự là một sự may mắn. Nhưng sau trận chiến, người thầy, người chỉ huy và người đồng đội ấy đã mãi mãi không trở về.

Có lẽ, điều khiến câu chuyện về Đặng Ngọc Ngự trở nên lay động không chỉ là những chiến công ông lập được, mà còn là câu chuyện về một gia đình ở hậu phương.

Năm 1959, khi ông lên đường nhập ngũ, người vợ trẻ Phạm Thị Nguyệt ở lại quê nhà cùng đứa con gái mới vài tháng tuổi. Những năm tháng chiến tranh, bà vừa chăm sóc gia đình, nuôi con nhỏ, vừa tham gia công tác ở địa phương, luôn mong người chồng nơi chiến trường yên tâm hoàn thành nhiệm vụ. Cuộc đời của người lính nơi tiền tuyến và người phụ nữ nơi hậu phương vì thế được nối với nhau bằng một tình yêu âm thầm nhưng bền bỉ.

Ngày Đặng Ngọc Ngự hy sinh, những đứa con của ông vẫn còn rất nhỏ. Người cha đã ra đi khi các con chưa kịp lớn lên cùng ông, chưa kịp nghe ông kể về những chuyến bay, những người đồng đội và những năm tháng chiến đấu trên bầu trời Tổ quốc.

Nhưng lịch sử đã không quên ông.

Ngày 11 tháng 1 năm 1973, chỉ vài tháng sau trận chiến cuối cùng, Đặng Ngọc Ngự được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu.

Danh hiệu ấy là sự ghi nhận dành cho một người đã dành trọn tuổi trẻ cho đất nước. Nhưng với gia đình và đồng đội, có lẽ phần thưởng lớn nhất vẫn là ký ức về một con người bằng xương bằng thịt: một người chồng, một người cha, một người anh, một người chỉ huy và một người đồng đội luôn sẵn sàng đứng ở phía trước khi Tổ quốc cần.

Nhiều năm sau chiến tranh, đồng đội và gia đình vẫn đau đáu tìm lại nơi ông yên nghỉ. Hài cốt của Anh hùng, Liệt sĩ Đặng Ngọc Ngự sau đó được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà, để người con của Xuân Thủy được trở về với đất mẹ sau những năm dài nằm lại nơi chiến trường.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ. Những sân bay năm xưa giờ đã đổi thay, những người đồng đội của Đặng Ngọc Ngự cũng ngày một già đi. Nhưng câu chuyện về người Đại úy phi công ấy vẫn còn nguyên giá trị.

Bởi trong cuộc đời ngắn ngủi 33 năm, Đặng Ngọc Ngự đã sống một cuộc đời mà nhiều thế hệ sau phải cúi đầu trân trọng. Ông đã bước lên bầu trời khi đất nước cần những người lính biết vượt qua sợ hãi, đã chiến đấu khi Tổ quốc đứng trước thử thách, đã dìu dắt đồng đội khi mình trở thành người chỉ huy, và cuối cùng đã gửi lại tuổi xuân nơi bầu trời Hòa Bình.

Có những người ngã xuống để chiến tranh kết thúc.

Có những người hy sinh để đồng đội được trở về.

Và có những người, dù đã nằm lại giữa đất mẹ từ rất lâu, vẫn tiếp tục sống trong ký ức của dân tộc.

Đặng Ngọc Ngự là một người như thế.

Tên tuổi ông không chỉ thuộc về một trận không chiến, một chiếc máy bay hay những chiến công được ghi vào lịch sử. Tên tuổi ông thuộc về một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh trong những năm tháng hoa lửa, để hôm nay bầu trời Việt Nam được trở lại màu xanh bình yên.

Và mỗi khi nhìn lên khoảng trời ấy, chúng ta có quyền nhớ về những người lính bay năm xưa – những con người đã gửi tuổi thanh xuân của mình vào bầu trời Tổ quốc. Trong số họ, hình ảnh Đại úy, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đặng Ngọc Ngự vẫn mãi là một dấu son không thể phai mờ trong lịch sử Không quân nhân dân Việt Nam.