Đặng Nguyễn Cẩn

Đặng Nguyên Cẩn (1867 – 1923), tên cũ là Đặng Thai Nhận, hiệu Thai Sơn, là một nhà giáo, chí sĩ yêu nước tiêu biểu trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX. Ông sinh ra tại làng Lương Điền, tổng Bích Triều (nay thuộc xã Thanh Giang, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An) trong một gia đình nhà nho truyền thống; cha ông từng tham gia phong trào Cần Vương. Là bậc khoa bảng uyên bác, đỗ Phó bảng năm 1895, ông bắt đầu dấn thân vào con đường hoạt động cách mạng từ những năm 1904 – 1905 khi kết giao với Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh và cổ động các phong trào yêu nước. Đặng Nguyên Cẩn có nhiều công lao to lớn: ông tích cực vận động thanh niên hưởng ứng phong trào Đông Du, gửi em ruột là Đặng Thúc Hứa xuất dương; đồng sáng lập Triêu Dương thương quán ở Vinh (1907) để buôn bán hàng nội hóa và sách tân thư, vừa nâng cao dân trí vừa làm cơ sở kinh tài cho cách mạng. Đến năm 1908, do hưởng ứng phong trào chống thuế Trung Kỳ, ông bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo suốt 13 năm tù khổ sai. Năm 1921, ông được trả tự do nhưng sức khỏe đã suy kiệt nghiêm trọng do chế độ tù đày hà khắc và qua đời tại quê nhà Nghệ An vào năm 1923 ở tuổi 56. Sự hy sinh thầm lặng cùng khí tiết kiên trung của ông được giới sĩ phu tôn vinh như "núi Thái Sơn, sao Bắc Đẩu"; tên của ông sau này được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường và trường học tại Việt Nam.