ĐẶNG QUỐC TUẤN – NGÀY TRỞ VỀ VÀ CÂU CHUYỆN CHỈ HIỂU SAU CHIẾN TRANH

Ngày trở về từ Côn Đảo, Đặng Quốc Tuấn phải nằm trên cáng, ngồi xe lăn. Tại bệnh viện, một người bạn học cũ đến hỏi thăm nhưng không nhận ra ông.

Những năm tháng giam cầm đã khiến người thanh niên thay đổi quá nhiều. Cuộc gặp ấy mở ra câu chuyện về tuổi trẻ trong chiến tranh, về sự chăm sóc giúp ông hồi phục và cả những điều chỉ được sáng tỏ khi chiến tranh đã qua.

Biến cố khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Đặng Quốc Tuấn, còn gọi là Sáu Tuấn, quê ở Phong Nẫm, Giồng Trôm, Bến Tre. Năm 1961, khi còn đi học, ông tham gia đội biệt động thị xã.

Ngày 26/10/1961, tại một buổi lễ ở quảng trường An Hội, Đặng Quốc Tuấn và Ngô Văn Thiều thực hiện cuộc tiến công nhằm vào Phạm Ngọc Thảo, khi ấy là Tỉnh trưởng Kiến Hòa.

Điều hai học sinh không biết là Phạm Ngọc Thảo đang thực hiện nhiệm vụ tình báo cho cách mạng trong bộ máy đối phương. Do yêu cầu giữ bí mật, thân phận của ông không được nhiều người biết đến.

Theo lời kể trong bài báo, hai quả lựu đạn đều không nổ. Ngô Văn Thiều bị bắt tại chỗ, còn Đặng Quốc Tuấn bị bắt sau đó.

Đọc câu chuyện, chúng em cảm nhận được một tình huống đau xót của chiến tranh: những người cùng hướng về cuộc đấu tranh của dân tộc lại không biết thân phận và nhiệm vụ của nhau.

Những cuộc gặp với người bị nhắm tới

Sau khi bị bắt, hai học sinh có lần gặp Phạm Ngọc Thảo trong buổi thẩm vấn do cố vấn Mỹ tiến hành. Ông làm phiên dịch và hỏi về nguyên nhân hành động của họ.

Theo hồi ức của Sáu Tuấn, Phạm Ngọc Thảo nhắc hai người còn nhỏ, cần lo việc học hành. Ông còn đến thăm hỏi trước khi họ bị chuyển về giam tại Chí Hòa.

Những cuộc gặp ấy được người trong cuộc nhớ lại nhiều năm sau. Khi đó, Đặng Quốc Tuấn vẫn chưa biết người đứng trước mình là một cán bộ tình báo cách mạng.

Chúng em hiểu rằng cần đọc những chi tiết này đúng với điều tư liệu cho biết. Những lời hỏi han được kể lại là một phần ký ức; không thể từ đó tự suy diễn thêm về những việc chưa có căn cứ.

Những năm tháng sau song sắt

Tháng 3/1962, hai học sinh bị đưa ra xét xử. Theo bài viết, luật sư Trịnh Đình Thảo đã biện hộ, viện dẫn việc các bị cáo còn ở tuổi vị thành niên. Cả hai thoát án tử hình nhưng bị kết án tù dài hạn.

Từ Chí Hòa, họ bị đưa ra Côn Đảo. Trong những năm bị giam giữ, Đặng Quốc Tuấn tiếp tục tham gia đấu tranh cùng các tù nhân và được kết nạp Đảng trong tù.

Những đòn tra tấn, điều kiện giam cầm khắc nghiệt đã làm sức khỏe ông suy kiệt. Đến ngày được trở về đất liền, ông không thể tự đi lại.

Qua chặng đường ấy, chúng em thấy rõ chiến tranh đã lấy đi những gì của một người trẻ: thời gian học tập, sức khỏe và nhiều năm tháng đáng lẽ được sống bên gia đình.

Người bạn cũ không nhận ra nhau

Ngày 5/5/1975, chuyến tàu đưa những người tù từ Côn Đảo trở về cập bến tại Vũng Tàu. Đặng Quốc Tuấn sau đó được đưa về điều trị tại Bến Tre.

Tại bệnh viện, một người phụ nữ hỏi ông có biết người tên Sáu Tuấn hay không. Ông nhận ra đó là Nguyễn Thị Nhi, người bạn học và đồng đội năm xưa.

Bà Nhi không nhận ra ông. Người thanh niên trong ký ức của bà đã trở về với cơ thể suy yếu, mái tóc bạc và những dấu vết nặng nề của tù đày.

Cuộc gặp với mẹ và người bạn cũ khiến ông xúc động. Sau nhiều tháng được các y bác sĩ điều trị, cùng sự chăm sóc của hai người, ông từng bước tập đi trở lại.

Chi tiết ấy khiến em hiểu hơn ý nghĩa của sự đoàn tụ. Được trở về là niềm vui lớn, nhưng người lính còn cần thời gian, sự chữa trị và tình thương để vượt qua hậu quả chiến tranh.

Tình nghĩa đi qua năm tháng

Trong thời gian Đặng Quốc Tuấn bị giam giữ, Nguyễn Thị Nhi tiếp tục làm giao liên, tham gia hoạt động biệt động tại nhiều địa bàn của Bến Tre.

Theo bài viết, bà giữ tình cảm với người bạn trai đang ở trong tù, chờ đợi ngày hòa bình dù hai người chưa có lời hẹn ước rõ ràng.

Sau khi ông trở về và hồi phục, họ tổ chức một đám cưới giản dị, ấm cúng. Bà Nhi sau này công tác trong ngành giáo dục, viết thơ với bút danh Thanh Hải.

Câu chuyện của hai người giúp chúng em cảm nhận tình nghĩa qua những việc làm cụ thể: chờ đợi, tìm thăm, chăm sóc và cùng nhau xây dựng cuộc sống sau những mất mát.

Đến thăm người mà mình từng không biết

Sau chiến tranh, Đặng Quốc Tuấn biết rõ thân phận của Phạm Ngọc Thảo. Ông tìm đến nghĩa trang viếng mộ nhà tình báo, liệt sĩ Phạm Ngọc Thảo.

Cuộc viếng thăm ấy gắn với ký ức về biến cố năm 1961 và những suy nghĩ mà chỉ người trong cuộc mới cảm nhận hết.

Từ câu chuyện, chúng em hiểu rằng hoạt động bí mật trong chiến tranh có những hoàn cảnh rất phức tạp. Khi tìm hiểu lịch sử, cần đặt sự việc trong bối cảnh cụ thể, tránh vội vàng phán xét từ những thông tin rời rạc.

Bộ phim Ván bài lật ngửa có chi tiết gợi nhắc câu chuyện này, nhưng phim là tác phẩm nghệ thuật. Để hiểu nhân vật và sự kiện, chúng em vẫn cần tìm đọc tư liệu, phân biệt phần lịch sử với cách xây dựng trên màn ảnh.

Quý cuộc sống bình yên hôm nay

Câu chuyện về Đặng Quốc Tuấn để lại trong học sinh Trường THCS Thanh Oai chúng em nhiều suy nghĩ về tuổi trẻ, gia đình và hòa bình.

Chúng em biết ơn những người đã chịu tù đày, hy sinh; đồng thời trân trọng công sức của người thầy thuốc, người thân đã giúp họ trở lại cuộc sống.

Học tập lịch sử còn giúp chúng em biết nhìn nhận con người cẩn trọng, lắng nghe nhiều phía và không biến một tình huống phức tạp thành lời kết luận đơn giản.

Từ hình ảnh người trở về trên xe lăn rồi tập những bước đi đầu tiên, chúng em càng quý cơ hội được đến trường, được sống bên gia đình. Đó là động lực để mỗi bạn học tập nghiêm túc, biết yêu thương và có trách nhiệm với cuộc sống của mình.

Nguồn tư liệu: Bài “Chuyện ít biết về cuộc ám sát nhầm nhà tình báo Phạm Ngọc Thảo”, Báo Tiền Phong, theo nội dung người biên tập cung cấp.

Biên tập phục vụ chuyên mục “Câu chuyện thời hoa lửa” – Trường THCS Thanh Oai.