Đặng Thai Mai: Bậc đại trí thức, Bộ trưởng Bộ Giáo dục thời kỳ đầu và nhà nghiên cứu văn học xuất sắc

Câu chuyện về Giáo sư Đặng Thai Mai – nhà giáo, nhà nghiên cứu văn học và nhà hoạt động văn hóa có nhiều đóng góp cho nền học thuật Việt Nam hiện đại. Ông kết hợp vốn tri thức sâu rộng về văn học phương Đông và phương Tây với tinh thần trách nhiệm của một trí thức đối với sự nghiệp giáo dục, văn hóa và cách mạng dân tộc.

Đặng Thai Mai (1902–1984) quê ở Nghệ An, là con của nhà yêu nước Đặng Nguyên Cẩn. Ông tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Đông Dương năm 1928, sau đó tham gia giảng dạy và hoạt động trong phong trào yêu nước. Ông có liên hệ với phong trào Tân Việt, đồng thời tích cực truyền bá tư tưởng tiến bộ qua hoạt động giáo dục và viết báo. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong lĩnh vực giáo dục và văn hóa, góp phần xây dựng nền giáo dục của chính quyền cách mạng.

Năm 1946, Đặng Thai Mai được cử làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục trong Chính phủ Liên hiệp kháng chiến; giai đoạn 1947–1948, ông giữ chức Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến tỉnh Thanh Hóa. Sau đó, ông tiếp tục công tác trong ngành giáo dục và nghiên cứu, trở thành Viện trưởng Viện Văn học trong giai đoạn 1960–1976. Những công trình như Văn học khái luận, Giảng văn Chinh phụ ngâm, Lỗ Tấn và các nghiên cứu về văn học Việt Nam, Trung Quốc đã góp phần đặt nền móng cho nghiên cứu và giảng dạy văn học hiện đại. Ông được trao Huân chương Hồ Chí Minh năm 1982 và Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật năm 1996.