ĐẶNG THÁI THÂN – NGƯỜI CHÍ SĨ THÀ CHẾT KHÔNG KHUẤT PHỤC

Trong lịch sử phong trào yêu nước Việt Nam đầu thế kỷ XX, Nghệ An là nơi xuất hiện nhiều chí sĩ mang trong mình khát vọng giành lại độc lập cho dân tộc. Nếu Phan Bội Châu được biết đến với những cuộc vận động Đông Du và hoạt động cứu nước ở nước ngoài, thì Đặng Thái Thân là một trong những người trực tiếp tổ chức, hoạt động bí mật trong nước và chấp nhận hy sinh để bảo vệ phong trào.

Cuộc đời ông chỉ kéo dài hơn ba mươi năm, nhưng những năm tháng ngắn ngủi ấy gắn trọn với một lý tưởng: tìm con đường cứu nước và khôi phục độc lập cho Việt Nam.

Người con của Nghi Lộc

Đặng Thái Thân sinh năm 1873, tại làng Hải Côn, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông còn có hiệu là Ngư Hải, Ngư Ông.

Ông trưởng thành trong bối cảnh đất nước đã nằm dưới ách thống trị của thực dân Pháp.

Cuối thế kỷ XIX, những con đường cứu nước theo khuôn mẫu cũ liên tiếp thất bại. Các phong trào Cần Vương bị đàn áp, triều đình phong kiến ngày càng mất khả năng chống lại thực dân Pháp.

Trong hoàn cảnh ấy, một thế hệ sĩ phu mới bắt đầu tìm kiếm những con đường khác.

Đặng Thái Thân là một trong những người tiêu biểu của thế hệ ấy.

Người bạn chiến đấu của Phan Bội Châu

Đặng Thái Thân có mối quan hệ rất gần gũi với Phan Bội Châu.

Hai người cùng quê Nghệ An và cùng mang khát vọng cứu nước.

Đặng Thái Thân không chỉ là người đồng chí mà còn là một trong những cộng sự quan trọng của Phan Bội Châu trong những hoạt động đầu thế kỷ XX.

Ông cùng các sĩ phu yêu nước tìm cách xây dựng một tổ chức có khả năng tập hợp lực lượng và hướng tới mục tiêu giành lại độc lập.

Thành lập Duy Tân hội

Năm 1904, tại Quảng Nam, các sĩ phu yêu nước đã thành lập Duy Tân hội.

Phan Bội Châu, Đặng Thái Thân và nhiều nhà yêu nước khác tham gia tổ chức này.

Kỳ Ngoại hầu Cường Để được tôn làm Hội chủ.

Duy Tân hội trở thành một tổ chức quan trọng trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX, mở ra một giai đoạn mới trong hoạt động cứu nước của các sĩ phu Việt Nam.

Mục tiêu của những người sáng lập là tìm cách đánh đuổi thực dân Pháp, giành lại độc lập cho đất nước.

Gắn với phong trào Đông Du

Sau khi Duy Tân hội được thành lập, Phan Bội Châu phát động phong trào Đông Du, đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập.

Đặng Thái Thân là một trong những người quan trọng trong mạng lưới hoạt động của phong trào.

Trong khi Phan Bội Châu trực tiếp tổ chức hoạt động ở nước ngoài, những người như Đặng Thái Thân giữ vai trò kết nối và hoạt động trong nước.

Mục tiêu của phong trào Đông Du không chỉ là đưa thanh niên đi học.

Các nhà yêu nước muốn đào tạo một lớp người có kiến thức, có tinh thần dân tộc và sau này trở về góp sức cho sự nghiệp giành độc lập.

Hoạt động bí mật trong nước

Đặng Thái Thân chủ yếu hoạt động trong điều kiện bí mật.

Ông đi lại giữa các địa phương, liên lạc với những người yêu nước và tìm cách duy trì mạng lưới của phong trào.

Đây là công việc vô cùng nguy hiểm.

Chính quyền thực dân luôn theo dõi và truy bắt những người có liên hệ với Duy Tân hội và phong trào Đông Du.

Nhưng Đặng Thái Thân vẫn tiếp tục hoạt động.

Một chí sĩ không chỉ có lòng yêu nước

Điểm đáng chú ý ở Đặng Thái Thân là ông không xem lòng yêu nước chỉ là tình cảm.

Ông tìm cách biến lòng yêu nước thành hành động.

Ông tham gia tổ chức.

Ông xây dựng mạng lưới.

Ông liên lạc với các đồng chí.

Ông bảo vệ tài liệu.

Ông tìm cách duy trì hoạt động của phong trào ngay cả khi thực dân Pháp tăng cường đàn áp.

Đó là một dạng hoạt động đòi hỏi sự gan dạ, kín đáo và khả năng chịu đựng rất lớn.

Phong trào Đông Du bị đàn áp

Năm 1908, tình hình phong trào yêu nước thay đổi nghiêm trọng.

Nhật Bản và Pháp đạt được những thỏa thuận khiến hoạt động của người Việt yêu nước tại Nhật gặp khó khăn.

Chính quyền Nhật giải tán các tổ chức liên quan và trục xuất nhiều du học sinh Việt Nam.

Trong nước, chính quyền thực dân Pháp cũng tăng cường truy bắt những người tham gia phong trào.

Đặng Thái Thân phải rút vào vùng núi để lẩn tránh sự truy lùng.

Nhưng ông vẫn tìm cách duy trì liên lạc với đồng chí và tiếp tục hoạt động.

Những ngày cuối cùng

Đầu năm 1910, Đặng Thái Thân bí mật trở về khu vực Nghi Lộc.

Ngày 2/2/1910, ông về làng Phan Thôn, nay thuộc khu vực Nghi Kim, thành phố Vinh.

Nhưng hành tung của ông bị phát hiện.

Quân Pháp nhanh chóng bao vây nơi ông ẩn náu.

Đặng Thái Thân hiểu rằng khả năng thoát khỏi vòng vây là rất thấp.

Nếu bị bắt, ông có thể bị tra tấn và buộc phải khai báo về tổ chức cũng như đồng chí của mình.

Ông đã lựa chọn một quyết định cuối cùng.

Phát súng cuối cùng

Khi bị quân Pháp bao vây, Đặng Thái Thân đã bắn chết một tên tay sai của địch, sau đó tiêu hủy những tài liệu bí mật.

Khi nhận thấy không còn khả năng thoát thân, ông dùng súng tự sát, quyết không để mình rơi vào tay quân Pháp.

Ông hy sinh khi mới khoảng 36–37 tuổi, tùy theo cách ghi năm sinh của các nguồn.

Đó là một cái chết dữ dội nhưng thể hiện rõ khí tiết của một chí sĩ trong thời kỳ phong trào yêu nước bị thực dân đàn áp khốc liệt.

Không để lại một lời khai

Với Đặng Thái Thân, cái chết không chỉ là sự hy sinh của cá nhân.

Ông muốn bảo vệ những người còn sống.

Những tài liệu bí mật bị ông tiêu hủy trước khi tự sát có thể chứa thông tin về hoạt động của phong trào.

Nếu rơi vào tay địch, chúng có thể trở thành bằng chứng để chính quyền thực dân truy bắt thêm những người yêu nước.

Bởi vậy, quyết định cuối cùng của Đặng Thái Thân được hậu thế nhìn nhận như một biểu hiện mạnh mẽ của khí tiết và lòng trung thành với đồng chí.

Thi thể bị đối xử tàn nhẫn

Sau khi Đặng Thái Thân hy sinh, thực dân Pháp đã có hành động nhằm uy hiếp tinh thần những người yêu nước.

Theo tư liệu của Khu di tích mộ Đặng Thái Thân, thi thể ông bị quân Pháp kéo từ Nghi Lộc về Vinh. Nhân dân cảm phục trước khí tiết của ông nên đã bí mật an táng.

Hành động ấy càng khiến hình ảnh Đặng Thái Thân trở thành biểu tượng của tinh thần bất khuất trong lòng người dân địa phương.

Mộ Đặng Thái Thân

Sau đó, hài cốt của ông được Phan Bội Châu di chuyển về an táng tại quê vợ ở khu vực Nội Nại, làng Thanh Thủy, nay thuộc xã Nam Thanh, huyện Nam Đàn, Nghệ An.

Ngày nay, khu mộ Đặng Thái Thân trở thành một địa điểm ghi dấu lịch sử của phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX tại Nghệ An.

Đây không chỉ là nơi tưởng niệm một cá nhân.

Nó còn nhắc nhớ về cả một thế hệ sĩ phu đã lựa chọn con đường đầy nguy hiểm để tìm cách cứu nước.

Đặng Thái Thân và Phan Bội Châu

Tên tuổi Đặng Thái Thân thường được nhắc cùng Phan Bội Châu.

Hai người cùng xuất thân từ Nghệ An.

Cùng tham gia Duy Tân hội.

Cùng hoạt động trong phong trào chống Pháp.

Nhưng hoàn cảnh khiến con đường của họ khác nhau.

Phan Bội Châu có những năm tháng hoạt động ở Nhật Bản, Trung Quốc và nhiều nơi khác.

Đặng Thái Thân chủ yếu bám trụ trong nước.

Ông trở thành một trong những người giữ liên lạc và duy trì phong trào ở Nghệ An.

Sự hy sinh của Đặng Thái Thân là một mất mát lớn đối với Phan Bội Châu và phong trào Duy Tân.

Một trong những chí sĩ tiêu biểu của Nghệ An

Nghệ An đầu thế kỷ XX là nơi quy tụ nhiều nhân vật yêu nước.

Phan Bội Châu.

Đặng Nguyên Cẩn.

Đặng Thái Thân.

Và nhiều sĩ phu, thanh niên khác.

Họ có cách hoạt động khác nhau nhưng cùng chia sẻ một nhận thức: đất nước không thể tiếp tục sống dưới ách thống trị của thực dân.

Đặng Thái Thân nổi bật trong số đó bởi sự lựa chọn hoạt động bí mật và sự hy sinh quyết liệt.

Tên ông trên đường phố Vinh

Ngày nay, đường Đặng Thái Thân là một tuyến đường tại thành phố Vinh. Tuyến đường dài khoảng 1 km, nối khu vực Cửa Nam với đường Quang Trung.

Tên con đường đưa hình ảnh người chí sĩ đầu thế kỷ XX trở lại trong đời sống của thành phố hiện đại.

Mỗi ngày, con đường ấy có thể được người dân đi qua mà không phải ai cũng biết rằng phía sau cái tên là câu chuyện về một người đã lựa chọn cái chết để bảo vệ đồng chí và lý tưởng cứu nước.

Đặng Thái Thân – người chí sĩ thà chết không khuất phục

Đặng Thái Thân không sống đủ lâu để chứng kiến ngày đất nước giành được độc lập.

Ông cũng không nhìn thấy phong trào mình tham gia đi đến thắng lợi.

Nhưng ông đã để lại một điều mà những người yêu nước cùng thời vô cùng trân trọng: khí tiết.

Khi bị truy đuổi, ông không đầu hàng.

Khi bị bao vây, ông không khai báo.

Khi biết mình không thể thoát, ông tiêu hủy tài liệu bí mật.

Và khi phải lựa chọn giữa rơi vào tay địch hay tự kết thúc cuộc đời, ông đã chọn hy sinh.

Đặng Thái Thân – người chí sĩ thà chết không khuất phục vì thế không chỉ được nhớ đến với vai trò một thành viên của Duy Tân hội hay một người cộng sự của Phan Bội Châu.

Ông còn là biểu tượng của một thế hệ sĩ phu Nghệ An đầu thế kỷ XX: những con người đứng trước một đất nước mất độc lập và lựa chọn đem cả cuộc đời mình để tìm kiếm một con đường giải phóng dân tộc.

Ông ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Nhưng hơn một thế kỷ sau, tên Đặng Thái Thân vẫn còn trên đường phố Vinh, trong khu mộ ở Nam Đàn và trong lịch sử phong trào yêu nước Việt Nam.

Một cái tên trên phố.

Một ngôi mộ giữa quê hương.

Và một câu chuyện về một người đã chọn cái chết để giữ trọn khí tiết của người yêu nước.