ĐẶNG THÁI THÂN – NGƯỜI Ở LẠI TRONG NƯỚC GIỮ MẠCH SỐNG DUY TÂN

Đặng Thái Thân, hiệu Ngư Hải, sinh năm 1873 tại làng Hải Côn, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An (nay là xã Nghi Thái). Ông là học trò, đồng chí thân thiết và là một trong những người cộng sự gần gũi nhất của Phan Bội Châu trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX. Nổi tiếng thông minh, học giỏi, ông đỗ Đầu xứ, sớm bước vào hàng ngũ sĩ phu tiến bộ của xứ Nghệ.

Năm 1901, khi cử nhân Vương Thúc Quý mở trường dạy học ở làng Kim Liên (Nam Đàn), nơi Nguyễn Tất Thành từng theo học, thì Đặng Thái Thân cùng Phan Bội Châu thường xuyên lui tới. Những buổi gặp gỡ ấy không chỉ là chuyện văn chương, mà là nơi bàn bạc con đường cứu nước, gieo mầm cho những tư tưởng cách mạng lớn sau này.

Tháng 5 năm 1904, khi Duy Tân hội được thành lập tại Quảng Nam, Đặng Thái Thân là người đầu tiên tham gia. Khi Phan Bội Châu xuất dương sang Nhật năm 1905, ông trở thành trụ cột tổ chức phong trào trong nước: xây dựng cơ sở, gây quỹ, quyên góp tiền bạc gửi sang Trung Quốc và Nhật Bản để nuôi dưỡng phong trào Đông Du.

Không chỉ hoạt động trong nước, Đặng Thái Thân còn bí mật sang Trung Quốc và Nhật Bản gặp Phan Bội Châu để bàn bạc, thống nhất đường lối, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa trong và ngoài nước. Phan Bội Châu đánh giá ông là một cộng sự xuất sắc, trung thành, hăng hái và tri kỷ – người dám gánh vác những công việc nguy hiểm nhất ở hậu phương.

Cuối năm 1906, Đặng Thái Thân nhận nhiệm vụ đặc biệt của Duy Tân hội: đưa Kỳ Ngoại hầu Cường Để xuất dương. Trên đường đi, do sóng lớn không thể xuống thuyền, lại lo sợ bị mật thám theo dõi, ông đã làm bài thơ Đợi thuyền, thể hiện nỗi lo việc nước và niềm tin sắt đá vào con đường cứu dân tộc.

Năm 1910, trong một chuyến công tác tại cơ sở Phan Thôn (nay thuộc Nghi Kim), Đặng Thái Thân cùng đồng chí Lê Khánh bị mật thám Pháp phát hiện, huy động lính vây bắt. Hai ông kiên cường chống trả. Lê Khánh anh dũng hy sinh. Đặng Thái Thân nhảy lên mái nhà, bắn hạ hai tên mật thám. Khi chỉ còn viên đạn cuối cùng, không để rơi vào tay giặc, ông tự kết liễu đời mình, giữ trọn khí tiết của người chiến sĩ cách mạng.

Cái chết của Đặng Thái Thân đã gây chấn động mạnh mẽ trong nhân dân, khơi dậy niềm tin rằng dân tộc Việt Nam vẫn còn những con người dám lấy cái chết để bảo vệ chí lớn cứu nước.

Đặng Thái Thân là hình ảnh tiêu biểu của người chiến sĩ Duy Tân ở trong nước: âm thầm, quả cảm, gánh vác hiểm nguy để giữ mạch sống cho phong trào. Sự hy sinh của ông đã trở thành ngọn lửa tiếp sức cho các thế hệ yêu nước tiếp nối con đường đấu tranh giành độc lập.