Đặng Thị Kim - khúc bi tráng của bông hồng thép

Gia đình chị là một gia đình giàu truyền thống yêu nước và sớm tham gia cách mạng. Ông ngoại của chị là bác ruột của cố Tổng Bí thư Trường Chinh. Nhưng điều làm nên giá trị của Đặng Thị Kim không phải xuất thân ấy, mà chính là sự lựa chọn của chị khi Tổ quốc cần đến những người con dám hy sinh tuổi trẻ vì độc lập.

Liệt sĩ Đặng Thị Kim là cháu của cố Tổng Bí thư Trường Chinh. Ảnh tư liệu

Ngay từ tuổi thiếu niên, Đặng Thị Kim đã rời quê hương để tham gia hoạt động cách mạng tại Nha Trang. Đó là những năm tháng vô cùng hiểm nguy. Mỗi cuộc gặp gỡ đều có thể bị theo dõi, nhất là chồng chị lại là Phó bi thư Tỉnh ủy lâm thời tỉnh Khánh Hòa. Mỗi bức thư, mỗi tài liệu, mỗi lần liên lạc đều có thể phải đánh đổi bằng tính mạng.

Nhưng chị vẫn bình thản nhận mọi nhiệm vụ mà tổ chức giao (chị là Thị ủy viên lâm thời BCH Đảng bộ Nha Trang, Chủ tịch Hội phụ nữ Nha Trang kiêm Tiểu đội trưởng nữ du kích thị xã).

Nhà thơ Giang Nam, đồng đội của chị đã nhớ về chị như một cô gái nhỏ nhắn, ít nói nhưng có ý chí đặc biệt mạnh mẽ. Nhà thơ đã sáng tác thơ tặng hương hồn chị hôm tỉnh Khánh Hòa làm lễ truy phong danh hiệu Anh hùng cho chị.

Chị sống chan hòa với mọi người, kín đáo trong công việc và tuyệt đối giữ bí mật tổ chức. Chính sự bình dị ấy khiến không ít người lầm tưởng đó chỉ là một thiếu nữ bình thường giữa phố thị Nha Trang. Ít ai biết rằng sau dáng vẻ hiền lành ấy là một trái tim luôn cháy bỏng khát vọng giành lại độc lập cho dân tộc.

Trong những năm hoạt động bí mật, Đặng Thị Kim nhiều lần đối mặt với hiểm nguy. Song cũng như biết bao chiến sĩ cách mạng cùng thời, chị chưa bao giờ nghĩ đến con đường lùi bước.

Năm 1948, trong một lần làm nhiệm vụ, Đặng Thị Kim sa vào tay thực dân Pháp do bị kẻ phản bội chỉ điểm. Khi ấy, chị mới 19 tuổi và đang mang thai khoảng ba tháng. Đối với tổ chức cách mạng, chị là một cán bộ quan trọng; đối với kẻ thù, chị là đầu mối cần phải khai thác bằng mọi giá bởi chị còn là vợ của một cán bộ đứng đầu tỉnh.

Những ngày sau đó là chuỗi tra tấn dã man mà chị phải gánh chịu. Đòn roi, gông cùm và những cực hình tàn bạo không làm lung lay ý chí của người nữ đảng viên.

Chị hiểu rằng chỉ một lời khai cũng có thể khiến cơ sở cách mạng bị phá vỡ, đồng đội trong đó có cả chồng chị sẽ bị bắt và biết bao gia đình rơi vào cảnh tang tóc. Vì thế, dù thân thể bị hành hạ đến kiệt quệ, Đặng Thị Kim vẫn giữ trọn lời thề với Đảng, với đồng chí và với Tổ quốc.

Điều khiến những người biết câu chuyện của chị không cầm được nước mắt là trong những ngày cận kề cái chết, chị không nghĩ đến sự sống của riêng mình. Điều chị đau đáu nhất là đứa con còn chưa kịp chào đời.

Theo lời kể được lưu giữ của gia đình đồng đội và cả kẻ từng phản bội cách mạng (do bị ám ảnh mà đã tìm đến gia đình chị xin tạ lỗi, tự thú), trước bọn đao phủ, người nữ chiến sĩ ấy đã cất lên một lời khẩn cầu thấm đẫm tình mẫu tử:

"Chúng mày coi tao có tội thì cứ giết tao, nhưng con tao vô tội. Hãy để tao sinh con rồi hãy giết.”

Đó không phải là lời van xin để được sống. Đó là tiếng nói của một người mẹ muốn giành lấy sự sống cho đứa con vô tội của mình. Giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết, tình mẫu tử vẫn tỏa sáng, làm cho khí phách của người chiến sĩ càng trở nên lớn lao hơn.

Nhưng chúng đã bí mật hạ thủ Đặng Thị Kim khi chị mới bước sang tuổi 19, cướp đi cùng lúc hai sinh mạng. Một người mẹ trẻ và đứa con chưa kịp nhìn thấy ánh mặt trời đã hòa vào đất mẹ trong những ngày đen tối của dân tộc.

Sự hy sinh ấy trở thành một trong những câu chuyện bi tráng nhất về người phụ nữ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. 

Chiến tranh kết thúc, đất nước thống nhất, nhưng Đặng Thị Kim vẫn chưa thể trở về quê hương. Nơi chị nằm lại nhiều năm vẫn là nỗi trăn trở của gia đình, đồng đội và những người yêu mến chị. Biết bao chuyến đi tìm kiếm, biết bao hy vọng rồi lại lặng lẽ khép lại trong nỗi chờ đợi.

Phải hơn 60 năm sau, hài cốt của chị mới được xác định. Sau hơn nửa thế kỷ, chị đã được gọi đúng tên mình và yên nghỉ trên chính mảnh đất đã sinh thành.

Năm 2012, Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Đặng Thị Kim. Đó là sự ghi nhận xứng đáng đối với một cuộc đời ngắn ngủi nhưng rực sáng. Song có lẽ, phần thưởng lớn nhất dành cho chị chính là sự trở về trong lòng nhân dân.

Từ một cái tên ít người biết đến, Đặng Thị Kim hôm nay đã trở thành biểu tượng của lòng trung kiên, của đức hy sinh và của tình mẫu tử cao đẹp trong lịch sử cách mạng Việt Nam.