Đặng Thị Tứ – Người mẹ chịu ba lần mất mát

Mẹ Đặng Thị Tứ sinh năm 1903 tại xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch, tỉnh Đồng Nai. Phú Hội là một vùng quê có truyền thống đấu tranh cách mạng, từng trải qua những năm tháng chiến tranh vô cùng khốc liệt. Mẹ sinh ra trong một gia đình trung nông. Khi đến tuổi trưởng thành, mẹ lập gia đình và cùng chồng gây dựng cuộc sống. Hai vợ chồng được cha mẹ chia cho năm mẫu ruộng cùng hơn một công vườn và đất ở. Mẹ sinh tất cả mười người con, nhưng chỉ có sáu người sống đến tuổi trưởng thành.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, khi đất nước vừa giành được chính quyền, ba người con trai lớn của mẹ đều hăng hái tham gia phong trào cách mạng ở địa phương. Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược, cả ba người con lần lượt thoát ly gia đình để tham gia kháng chiến.

Người con trai thứ hai là Nguyễn Thanh Phong, thường gọi là Hai Phong, công tác trong cơ quan dân chính. Người con thứ ba là Nguyễn Quang Đường, tức Ba Đường, tham gia bộ đội địa phương huyện Long Thành, bám trụ và chiến đấu ngay trên quê hương mình. Người con thứ tư là Nguyễn Hữu Dũng, tức Tư Phiên, được đào tạo làm y tá và phục vụ tại Quân y viện tỉnh đội Bà Rịa.

Nhà mẹ Tứ nằm ngay sát đường liên tỉnh 25. Đây là con đường thường xuyên có lính địch qua lại. Biết gia đình mẹ có con đi theo cách mạng, quân địch nhiều lần xét hỏi và bắt vợ chồng mẹ phải gọi các con trở về.

Nhưng trước những lời đe dọa ấy, mẹ vẫn giữ lòng son sắt.

Những cán bộ, chiến sĩ cách mạng khi đi qua Phú Hội thường tranh thủ lúc quân địch vắng mặt để ghé vào nhà mẹ. Mẹ âm thầm giúp đỡ họ bằng gạo, nước mắm và các loại thực phẩm. Những thứ tưởng như rất bình thường trong cuộc sống hàng ngày lại trở thành nguồn tiếp tế quý giá đối với những người đang chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn.

Cuộc sống của mẹ vì thế luôn đứng giữa hai phía: một bên là gia đình, ruộng vườn và những đứa con; một bên là chiến tranh, sự truy lùng của quân địch và những người con đã lựa chọn con đường cách mạng.

Rồi những người con mà mẹ từng nuôi dưỡng bằng tình yêu thương lần lượt hy sinh.

Nguyễn Quang Đường hy sinh năm 1949. Nguyễn Hữu Dũng hy sinh năm 1953. Nguyễn Thị Huyền Ngân hy sinh năm 1967. Đây là ba người con được hồ sơ của tỉnh Đồng Nai xác nhận là liệt sĩ.

Đối với một người mẹ, mất đi một người con đã là nỗi đau không gì bù đắp. Mẹ Đặng Thị Tứ phải chịu nỗi đau ấy nhiều lần. Những người con ra đi khi tuổi đời còn trẻ, để lại phía sau người mẹ già và mái nhà quê hương.

Nhưng câu chuyện của mẹ không chỉ là câu chuyện về mất mát. Đó còn là câu chuyện về sự lựa chọn và lòng thủy chung với quê hương. Trong những năm tháng chiến tranh, mẹ đã không quay lưng với những người con đang chiến đấu. Mẹ vẫn âm thầm giúp đỡ cán bộ, chiến sĩ và chấp nhận nguy hiểm ngay trong căn nhà của mình.

Năm 1987, mẹ Đặng Thị Tứ qua đời, khép lại một cuộc đời đã trải qua những năm tháng biến động nhất của đất nước. Năm 1994, Nhà nước truy tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17 tháng 12 năm 1994.

Cuộc đời mẹ Đặng Thị Tứ là hình ảnh của biết bao người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh. Họ không trực tiếp cầm súng trên chiến trường, nhưng đã nuôi dưỡng những người chiến sĩ, che chở cán bộ, góp từng hạt gạo và từng phần lương thực cho kháng chiến. Và khi chiến tranh đi qua, những người mẹ ấy lại là người ở lại với những khoảng trống không bao giờ có thể lấp đầy.

Tên tuổi mẹ Đặng Thị Tứ được ghi lại trong lịch sử địa phương như một người mẹ của vùng đất Phú Hội anh hùng. Câu chuyện của mẹ nhắc các thế hệ hôm nay rằng phía sau mỗi người con đã hy sinh luôn có bóng dáng của một người mẹ đã từng chờ đợi, lo lắng và chịu đựng suốt những năm dài chiến tranh.