Đặng Thúc Hứa

Khi nhắc đến phong trào Đông Du, người ta thường nhớ đến Phan Bội Châu và những thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập. Nhưng phía sau phong trào ấy còn có những người âm thầm tổ chức, liên lạc và giúp đỡ các nhà yêu nước.

Một trong số đó là Đặng Thúc Hứa.

Đặng Thúc Hứa sinh năm 1870 tại Nghệ An, trong một gia đình có truyền thống học tập.

Ông theo con đường Nho học và sớm quan tâm đến tình hình đất nước.

Giống như nhiều sĩ phu yêu nước đầu thế kỷ XX, Đặng Thúc Hứa nhận thấy những phong trào chống Pháp trước đó liên tục thất bại.

Ông bắt đầu tìm kiếm những phương pháp mới.

Khi biết đến hoạt động của Phan Bội Châu, Đặng Thúc Hứa tham gia và trở thành một trong những người tích cực hỗ trợ phong trào.

Điều đặc biệt ở ông là khả năng tổ chức và kết nối.

Đặng Thúc Hứa từng hoạt động tại Nhật Bản và sau đó ở Trung Quốc. Ông giúp các nhà yêu nước Việt Nam liên lạc với nhau, tìm nơi ăn ở, học tập và tổ chức hoạt động.

Đây là những công việc không hào nhoáng.

Ông không phải người đứng trước hàng nghìn người diễn thuyết.

Cũng không phải một vị tướng chỉ huy trên chiến trường.

Nhưng nếu thiếu những người làm công việc hậu cần và liên lạc như ông, các phong trào yêu nước ở nước ngoài rất khó duy trì.

Trong thời kỳ phong trào Đông Du phát triển, nhiều thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập.

Những người trẻ ấy cần nơi ăn ở, trường học, tài chính và người hướng dẫn.

Đặng Thúc Hứa tham gia hỗ trợ những công việc đó.

Ông cũng có vai trò trong việc liên lạc giữa các tổ chức yêu nước ở Việt Nam với những người đang hoạt động ở nước ngoài.

Khi chính quyền Nhật Bản bắt đầu chịu sức ép từ Pháp và trục xuất các nhà hoạt động Việt Nam, phong trào Đông Du tan rã.

Nhiều người phải rời Nhật Bản.

Đặng Thúc Hứa chuyển hoạt động sang Trung Quốc.

Tại đây, ông tiếp tục cùng Phan Bội Châu và những người yêu nước khác duy trì mạng lưới hoạt động.

Cuộc sống của các nhà yêu nước Việt Nam ở nước ngoài khi ấy rất khó khăn.

Họ thường xuyên bị theo dõi.

Nguồn tài chính thiếu thốn.

Việc liên lạc giữa các nhóm cũng nguy hiểm.

Nhiều người phải thay đổi nơi ở để tránh sự truy bắt của chính quyền thuộc địa.

Đặng Thúc Hứa vẫn tiếp tục công việc của mình.

Ông đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo và hỗ trợ thế hệ trẻ.

Đối với ông, giành độc lập không chỉ cần những người cầm vũ khí mà còn cần một thế hệ được học tập và tiếp xúc với thế giới bên ngoài.

Đó cũng là một trong những tư tưởng quan trọng của phong trào Đông Du.

Những năm sau đó, Đặng Thúc Hứa tiếp tục hoạt động tại Trung Quốc.

Ông sống phần lớn cuộc đời xa quê hương.

Đến khi tuổi cao, ông vẫn không trở về cuộc sống bình thường mà tiếp tục gắn bó với hoạt động của những người yêu nước.

Đặng Thúc Hứa qua đời năm 1931 tại Trung Quốc.

Ông hưởng thọ khoảng 61 tuổi.

Nếu nhìn vào kết quả trước mắt, nhiều hoạt động của Đặng Thúc Hứa có vẻ không thành công.

Phong trào Đông Du thất bại.

Các tổ chức yêu nước mà ông tham gia không thể giành được độc lập.

Nhưng ảnh hưởng của những hoạt động ấy lại lớn hơn nhiều.

Những thanh niên từng được đưa ra nước ngoài học tập đã tiếp xúc với những tư tưởng mới và sau này trở thành một phần của thế hệ hoạt động chính trị đầu thế kỷ XX.

Đặng Thúc Hứa vì thế là một nhân vật đáng nhớ không phải bởi những chiến công vang dội, mà bởi vai trò phía sau hậu trường.

Trong lịch sử, người ta thường nhớ đến những người đứng đầu.

Nhưng một phong trào muốn tồn tại cần rất nhiều người làm những công việc âm thầm: liên lạc, tìm nơi ở, tổ chức tài chính, đưa người đi học, truyền tài liệu và kết nối các nhóm.

Đặng Thúc Hứa là một trong những người như vậy.