Đặng Thùy Trâm (4)

BÁC SĨ ĐẶNG THUỲ TRÂM

- Biểu tượng tuổi trẻ Việt Nam thời kháng chiến -

Đặng Thuỳ Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 – mất ngày 22 tháng 6 năm 1970 là một bác sĩ, liệt sĩ cho Việt Minh trong chiến tranh Việt Nam. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm sinh tại Huế nhưng lớn lên tại Hà Nội trong một gia đình giàu tri thức. Bố chị là ông Đặng Ngọc Khuê, bác sĩ ngoại khoa; mẹ chị là bà Doãn Ngọc Trâm, giảng viên trường Đại học Dược Hà Nội. Đặng Thùy Trâm là chị cả, dưới còn ba em gái và một em trai, cả chị và ba người em đều mang tên giống mẹ và chỉ khác nhau tên đệm (Đặng Phương Trâm, Đặng Hiền Trâm, Đặng Kim Trâm), cho nên bạn bè và người thân đều gọi Thùy Trâm là "Thùy" để phân biệt.

Chị từng là học sinh Trường Chu Văn An (Hà Nội), đồng thời là giọng ca xuất sắc của Trường Chu Văn An và Đại học Y Hà Nội. Với các ca khúc như Bài ca hy vọng (Văn Ký), Cây thùy dương (ca khúc Nga), Sullico…, chị đã giành được hàng chục huy chương trong các cuộc thi văn nghệ quần chúng của Thủ đô. Bên cạnh niềm say mê học tập và tinh thần luôn giúp đỡ bạn bè khi gặp khó khăn, Thùy Trâm còn tích cực tham gia Câu lạc bộ thơ văn cùng khóa của Trường Chu Văn An. Câu lạc bộ này quy tụ nhiều thành viên sau này trở thành các nhà văn, nhà thơ nổi tiếng như Nguyễn Khoa Điềm, Tô Nhuận Vĩ, Vương Trí Nhàn… Chị cùng các bạn học là Lê Văn Kiếm, Hoàng Ngọc Kim, Dương Đức Niệm lập thành một nhóm phấn đấu vào Đảng. Nối nghiệp truyền thống gia đình, Thùy Trâm thi đỗ vào Đại học Y khoa Hà Nội, chuyên khoa Mắt và được nhà trường cho tốt nghiệp sớm một năm để lên đường đi chiến trường.

Với kết quả học tập xuất sắc, thi tốt nghiệp loại ưu, bác sĩ trẻ Thùy Trâm hoàn toàn có thể lựa chọn ở lại trường làm cán bộ giảng dạy hoặc nhận công tác tại một bệnh viện hay cơ quan nào đó ngay tại Hà Nội, bởi bố mẹ chị đều là những cán bộ có uy tín, có nhiều mối quan hệ trong ngành Y tế. Tuy nhiên, do người yêu của chị đã vào chiến trường trước đó vài năm, sau khi tốt nghiệp, Thùy Trâm đã xung phong vào Nam công tác ngay. Năm 1966, chị tình nguyện tham gia công tác tại chiến trường B. Sau ba tháng hành quân từ miền Bắc, đến tháng 3 năm 1967, chị vào đến Quảng Ngãi và được phân công phụ trách Bệnh viện huyện Đức Phổ – một bệnh xá dân sự nhưng chủ yếu điều trị cho các thương bệnh binh. Chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam vào ngày 27 tháng 9 năm 1968.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm bị địch phục kích và anh dũng hy sinh khi chưa tròn 28 tuổi đời, 2 tuổi Đảng và 3 năm tuổi nghề.

Hài cốt của chị được nhân dân địa phương mai táng ngay tại nơi hy sinh và luôn được hương khói chăm nom. Sau chiến tranh, mộ chị được đồng đội đưa về Nghĩa trang liệt sĩ xã Phổ Cường. Đến năm 1990, gia đình đã đưa hài cốt chị về an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Xuân Phương, Từ Liêm, Hà Nội (nay là phường Xuân Phương, quận Bắc Từ Liêm).

Bên cạnh sự nghiệp y khoa và cống hiến cách mạng, Đặng Thùy Trâm còn là tác giả của hai tập nhật ký được viết từ ngày 8 tháng 4 năm 1968, khi chị phụ trách bệnh xá Đức Phổ, cho đến ngày 20 tháng 6 năm 1970, hai ngày trước khi hy sinh. Hai tập nhật ký này do Frederic Whitehurst, cựu sĩ quan quân báo Hoa Kỳ, lưu giữ suốt 35 năm và được trao trả lại cho gia đình tác giả vào cuối tháng 4 năm 2005. Sau đó, nhật ký được nhà phê bình văn học Vương Trí Nhàn biên tập và xuất bản thành cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm, trở thành một hiện tượng văn học với hơn 400.000 bản được phát hành. Tác phẩm đã được dịch ra nhiều thứ tiếng và được báo chí nước ngoài ví như “Nhật ký Anne Frank của Việt Nam”.

Năm 2006, Đặng Thùy Trâm được Chủ tịch nước Trần Đức Lương truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên chị được đặt cho một trạm xá tại thôn Nga Mân, xã Phổ Cường, thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi; đồng thời được dùng để đặt tên Bệnh viện Đa khoa khu vực Đặng Thùy Trâm tại thị xã Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

Tại Hà Nội, tên chị được đặt cho ngõ 477 Hoàng Quốc Việt trước đây. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, trục đường từ đường sắt Bắc – Nam đến bờ sông Vàm Thuật, thuộc phường 13, quận Bình Thạnh, cũng được mang tên Đặng Thùy Trâm. Ngoài ra, tại huyện Đông Hải, tỉnh Bạc Liêu có một trường mẫu giáo mang tên chị.

Hình ảnh và cuộc đời của Đặng Thùy Trâm còn được tái hiện trong bộ phim Đừng đốt do đạo diễn Đặng Nhật Minh thực hiện, lấy cảm hứng từ Nhật ký Đặng Thùy Trâm, trong đó chị là nhân vật trung tâm. Ngày 5 tháng 9 năm 2019, trong lễ khai giảng năm học 2019–2020, Trường THPT Chu Văn An đã khánh thành tượng liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Bên cạnh đó, một xã thuộc tỉnh Quảng Ngãi cũng được đặt tên chị.