Đặng Thùy Trâm: Cô giáo của lớp y tá Đức Phổ và hai cuốn nhật ký trở về sau 35 năm
Nữ bác sĩ Hà Nội về phụ trách bệnh xá huyện Đức Phổ giữa những năm chiến tranh ác liệt, vừa chữa thương vừa dạy nghề cho y tá địa phương. Chị hy sinh năm 1970 khi chưa đầy 28 tuổi. Hai cuốn nhật ký của chị được một cựu quân nhân Mỹ giữ suốt 35 năm rồi trao lại cho gia đình.
Bà Võ Thị Thu Thủy, ở xã Phổ Vinh (Đức Phổ, Quảng Ngãi), từng là học viên lớp y tá do bác sĩ Đặng Thùy Trâm trực tiếp đứng lớp. Hơn năm mươi năm sau, bà vẫn nhớ cô giáo có giọng nói nhẹ nhàng, dễ thương, đẹp từ dáng vẻ đến tính cách. Có lần bà bị địch bắt. Tên chỉ điểm chỉ mặt bà, bảo đây là học trò của Đặng Thùy Trâm, phải đánh cho khai. Bà không khai. Khi chồng bà còn sống, bà từng chữa trị cho ông bằng chính những dụng cụ y tế cô Trâm tặng trước khi bà xuống núi.
Từ Hà Nội vào Đức Phổ
Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942 tại Huế, trong một gia đình trí thức: cha là bác sĩ, mẹ là dược sĩ. Chị học Trường Chu Văn An (Hà Nội) rồi tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966. Ra trường, chị xung phong vào chiến trường và được phân công phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ.
Đức Phổ những năm ấy là vùng chiến sự ác liệt. Máy bay Mỹ cất hạ liên tục ở sân bay Gò Hội gần đó. Bệnh xá vừa mổ, vừa chữa trị cho thương binh, vừa mở lớp đào tạo y tá cho địa phương. Ngoài cách xử lý vết thương, gắp mảnh đạn, chống nhiễm trùng, chị còn dạy học viên dùng cây thuốc nam sẵn có để chữa sốt rét và các bệnh thường gặp.
Chuyến công tác cuối cùng
Ngày 22/6/1970, trên đường công tác từ vùng núi Ba Tơ xuống đồng bằng, bác sĩ Đặng Thùy Trâm lọt vào ổ phục kích và hy sinh. Chị chưa đầy 28 tuổi, mới được hai năm tuổi Đảng.
Từ năm 1968 đến ngày 20/6/1970, chỉ hai ngày trước khi ngã xuống, chị ghi nhật ký đều đặn. Một cuốn bị quân đội Mỹ thu được vào tháng 12/1969. Cuốn còn lại được Frederic (Fred) Whitehurst, chuyên viên quân báo Mỹ khi ấy mới 22 tuổi, giữ lại sau khi chị hy sinh.
Những trang viết trở về
Fred Whitehurst giữ hai cuốn nhật ký suốt 35 năm. Cuối tháng 4/2005, những trang viết ấy được trao lại cho gia đình chị Trâm. Tháng 7/2005, cuốn Nhật ký Đặng Thùy Trâm ra mắt bạn đọc và nhanh chóng gây xúc động lớn. Trong đó có những dòng chị viết sau một đêm dài trò chuyện với cậu học trò lớp bổ túc y tá, dặn em hãy giữ mãi niềm hy vọng của tuổi trẻ.
Tháng 8/2005, anh em Fred và Robert Whitehurst sang Hà Nội gặp gia đình chị. Tháng 10 năm đó, gia đình chị sang Lubbock (Texas, Mỹ) để xem bản gốc nhật ký đang được lưu tại Trung tâm Lưu trữ Việt Nam của Đại học Texas Tech. Đến nay, nhật ký đã được dịch ra ít nhất 16 thứ tiếng. Năm 2009, đạo diễn Đặng Nhật Minh làm phim Đừng đốt về cuộc đời chị.
Đặng Thùy Trâm được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ở xã Phổ Cường (Đức Phổ), bệnh xá mang tên chị năm nào cũng tổ chức tưởng niệm vào ngày 22/6.
