Đặng Thùy Trâm – cuốn nhật ký nằm lại giữa chiến trường

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Hà Nội, trong một gia đình trí thức. Tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966, thay vì lựa chọn một cuộc sống ổn định, bà tình nguyện vào chiến trường miền Nam làm bác sĩ. Khi ấy, bà mới 24 tuổi – độ tuổi mà nhiều người trẻ hôm nay vẫn đang ngồi trên giảng đường và bắt đầu nghĩ về tương lai.

Tại chiến trường Quảng Ngãi, Đặng Thùy Trâm làm việc tại một bệnh xá quân y. Công việc của bà là điều trị cho thương binh trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Không có những phòng bệnh đầy đủ như ở bệnh viện hiện đại, người bác sĩ phải làm việc giữa rừng, thường xuyên di chuyển để tránh bom và pháo kích. Có những ngày, thương binh được đưa đến liên tục, còn người bác sĩ gần như không có thời gian nghỉ ngơi.

Trong những năm tháng ấy, Đặng Thùy Trâm viết nhật ký. Bà ghi lại công việc, những người đồng đội, nỗi nhớ gia đình, những phút yếu lòng và cả những day dứt của một người con gái trẻ đang sống giữa chiến tranh. Có những trang viết đầy quyết tâm, nhưng cũng có những trang rất đời thường, cho thấy bà cũng biết buồn, biết nhớ và từng có những phút giây tuyệt vọng.

Ngày 22/6/1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh khi đang trên đường công tác. Bà mới 27 tuổi. Trước khi hy sinh, bà để lại hai cuốn nhật ký. Một trong hai cuốn sau đó rơi vào tay quân đội Mỹ.

Điều kỳ lạ xảy ra nhiều năm sau đó. Một cựu binh Mỹ tên là Frederic Whitehurst, người từng giữ cuốn nhật ký, đã cố gắng tìm lại gia đình Đặng Thùy Trâm. Năm 2005, cuốn nhật ký được đưa về Việt Nam và xuất bản với tên “Nhật ký Đặng Thùy Trâm”. Cuốn sách nhanh chóng được nhiều độc giả đón nhận và trở thành một trong những tác phẩm gây xúc động mạnh về chiến tranh Việt Nam.

Điều khiến người đọc nhớ đến Đặng Thùy Trâm không chỉ là sự hy sinh của một nữ bác sĩ. Đó là những dòng nhật ký rất chân thật của một cô gái 24, 25, 26 tuổi. Bà có những lúc nhớ mẹ, nhớ Hà Nội, nhớ những người thân yêu và cũng có những khoảnh khắc tự hỏi liệu mình có đủ sức đi tiếp hay không. Nhưng sau tất cả, bà vẫn quay trở lại với công việc của mình: cứu chữa những người lính bị thương.

Hơn 50 năm sau ngày bà hy sinh, cuốn nhật ký vẫn được đọc bởi những người sinh ra trong hòa bình. Những trang giấy từng nằm giữa chiến trường giờ đây nằm trong tay những học sinh, sinh viên chưa từng nghe tiếng bom. Khoảng cách giữa hai thế hệ rất lớn, nhưng cảm xúc trong những dòng chữ của Đặng Thùy Trâm vẫn dễ dàng được đồng cảm.

Bởi cuối cùng, chiến tranh không chỉ có những trận đánh và những con số thương vong. Chiến tranh còn có những người trẻ biết yêu, biết nhớ, biết sợ hãi và vẫn lựa chọn làm điều mình tin là đúng.

Đặng Thùy Trâm đã không thể trở về Hà Nội sau chiến tranh. Nhưng những dòng nhật ký của bà đã trở về thay bà.

Và có lẽ đó là điều xúc động nhất: một cô gái 27 tuổi đã nằm lại giữa chiến trường, nhưng tiếng nói của tuổi trẻ ấy vẫn tiếp tục được nghe thấy hơn nửa thế kỷ sau.