ĐẶNG THÙY TRÂM – NGỌN LỬA TRỞ VỀ SAU 35 NĂM

ĐẶNG THÙY TRÂM – NGỌN LỬA TRỞ VỀ SAU 35 NĂM

Có những trang giấy tưởng chừng sẽ hóa thành tro bụi giữa chiến tranh, nhưng cuối cùng lại vượt qua đại dương, vượt qua sự chia cắt của thời gian để trở về với những người thân yêu. Có những con người đã ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng tâm hồn và lý tưởng sống của họ vẫn hiện diện qua từng dòng chữ để lại. Đó là câu chuyện về liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm – người nữ bác sĩ đã gửi cả tuổi thanh xuân, tình yêu thương và khát vọng hòa bình vào những trang nhật ký giữa chiến trường.

HAI CUỐN NHẬT KÝ SUÝT BỊ THIÊU HỦY

Năm 1970, tại chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi, trong số những tài liệu thu được sau một cuộc càn quét có hai cuốn sổ tay viết bằng tiếng Việt.

Người giữ chúng là Frederic Whitehurst, một sĩ quan tình báo của quân đội Mỹ.

Thoạt đầu, ông định đốt những cuốn sổ ấy như cách xử lý các tài liệu thu được trong chiến tranh.

Thế nhưng, một người phiên dịch đã ngăn ông lại.

Theo câu chuyện được các nhân chứng kể lại và báo chí ghi nhận, người phiên dịch nói:

“Đừng đốt. Bản thân nó có lửa rồi.”

Lời nói ngắn ngủi ấy đã thay đổi số phận của hai cuốn nhật ký.

Frederic Whitehurst quyết định giữ lại chúng.

Những trang giấy nhỏ bé không bị thiêu hủy. Chúng vượt qua chiến tranh, được mang sang nước Mỹ và lưu giữ trong suốt nhiều thập niên.

Người viết những dòng chữ ấy là Đặng Thùy Trâm, một nữ bác sĩ Việt Nam đã hy sinh tại chiến trường Quảng Ngãi khi mới hai mươi bảy tuổi.

Điều đặc biệt là người gìn giữ những trang nhật ký lại từng đứng ở phía bên kia chiến tuyến.

Dù không quen biết nữ bác sĩ, những dòng viết về tình yêu thương, sự hy sinh và nỗi đau chiến tranh đã khiến ông xúc động.

Đó là một câu chuyện khiến tôi suy nghĩ rất nhiều.

Giữa những năm tháng con người phải đối diện nhau qua chiến tuyến, vẫn có một điều đủ sức vượt qua mọi khoảng cách: lòng nhân ái.

Chính những trang viết chân thành của một người đã khuất đã khiến một người ở phía bên kia chiến tranh lựa chọn gìn giữ thay vì hủy bỏ.

Và từ quyết định ấy, một hành trình trở về kéo dài ba mươi lăm năm bắt đầu.

CÔ GÁI HÀ NỘI VÀ ƯỚC MƠ CỨU NGƯỜI

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Huế, trong một gia đình trí thức. Cha chị là bác sĩ Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm.

Lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm nghề y, Thùy Trâm sớm được nuôi dưỡng tình yêu đối với tri thức và mong muốn giúp đỡ con người.

Thời học sinh, chị là một cô gái thông minh, chăm chỉ, có năng khiếu văn nghệ và tích cực tham gia các hoạt động tập thể.

Khi gia đình chuyển ra Hà Nội, chị tiếp tục học tập tại Trường Chu Văn An, một ngôi trường có truyền thống lâu đời.

Năm 1961, chị thi đỗ vào Trường Đại học Y Hà Nội.

Suốt những năm đại học, Đặng Thùy Trâm không ngừng nỗ lực học tập và rèn luyện. Năm 1966, chị tốt nghiệp sớm một năm với tấm bằng hạng ưu.

Trước mắt người nữ bác sĩ trẻ khi ấy là cả một tương lai rộng mở.

Chị có gia đình yêu thương, có kiến thức chuyên môn, có một nghề nghiệp cao quý và biết bao điều tốt đẹp đang chờ đợi.

Thế nhưng, đất nước vẫn đang trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Giữa tiếng gọi của Tổ quốc và cuộc sống bình yên nơi hậu phương, Đặng Thùy Trâm đã lựa chọn lên đường.

Tháng 3 năm 1967, chị tình nguyện vào chiến trường miền Nam và được phân công công tác tại Bệnh xá Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

Người con gái từng học tập dưới mái trường Hà Nội giờ đây bắt đầu những tháng ngày làm việc trong điều kiện vô cùng gian khổ.

Thay cho giảng đường và những phòng học y khoa là bệnh xá giữa vùng chiến sự.

Thay cho những ngày tháng học tập tương đối yên bình là những cuộc cấp cứu, những lần di chuyển tránh càn quét và nỗi lo thường trực trước bom đạn.

Nhưng cũng chính tại nơi ấy, vẻ đẹp trong nhân cách của người nữ bác sĩ trẻ được thể hiện rõ nét.

NGƯỜI BÁC SĨ GIỮA MƯA BOM BÃO ĐẠN

Trong những năm công tác tại Đức Phổ, Đặng Thùy Trâm phụ trách điều trị tại bệnh xá, trực tiếp chăm sóc, cứu chữa thương bệnh binh và nhân dân trong vùng.

Điều kiện chiến trường vô cùng thiếu thốn.

Thuốc men, dụng cụ y tế, phương tiện điều trị đều hạn chế, trong khi số lượng người bị thương cần giúp đỡ rất lớn.

Người làm nghề y trong hoàn cảnh ấy không chỉ cần kiến thức và kỹ năng chuyên môn mà còn phải có một ý chí đặc biệt kiên cường.

Đặng Thùy Trâm đã cùng đồng đội vượt qua những khó khăn đó, tận tụy chăm sóc bệnh nhân và tổ chức di chuyển thương binh khi có nguy cơ bị càn quét.

Những ngày tháng ấy được chị ghi lại trong nhật ký.

Qua từng trang viết, người đọc không chỉ thấy một người chiến sĩ kiên cường mà còn bắt gặp một cô gái có tâm hồn vô cùng nhạy cảm.

Chị nhớ gia đình.

Chị thương những người đồng đội.

Chị xót xa trước những mất mát của chiến tranh.

Chị lo lắng cho những người bệnh đang cần được cứu chữa.

Và trên tất cả, chị luôn hướng về một ngày đất nước được hòa bình.

Điều khiến tôi xúc động nhất là Đặng Thùy Trâm chưa bao giờ hiện lên như một con người không biết đau buồn hay sợ hãi.

Trong nhật ký, chị cũng có những nỗi cô đơn, những phút giây yếu lòng, những trăn trở rất đời thường của một người con gái trẻ.

Nhưng chính trong những khó khăn ấy, tình yêu thương và ý thức trách nhiệm đã giúp chị tiếp tục bước về phía trước.

Sự dũng cảm không có nghĩa là con người không biết sợ hãi. Đôi khi, dũng cảm chính là vẫn lựa chọn làm điều đúng đắn dù hiểu rằng phía trước có thể là hiểm nguy.

Đối với Đặng Thùy Trâm, chiếc áo blouse trắng không chỉ tượng trưng cho một nghề nghiệp.

Nó còn đại diện cho lời hứa thầm lặng của người thầy thuốc: tận tâm với người bệnh, trân trọng sự sống và không bỏ cuộc trước khó khăn.

NHỮNG DÒNG CHỮ VIẾT CHO NGƯỜI Ở LẠI

Giữa những ngày tháng chiến tranh, Đặng Thùy Trâm vẫn dành thời gian ghi lại suy nghĩ và cảm xúc của mình.

Nhật ký trở thành nơi chị gửi gắm những tâm sự không phải lúc nào cũng có thể nói thành lời.

Ở đó có hình ảnh những người đồng đội đang chiến đấu.

Có những bệnh nhân được cứu chữa trong hoàn cảnh thiếu thốn.

Có tình yêu gia đình tha thiết của người con gái xa nhà.

Có những mong ước bình dị về cuộc sống hòa bình.

Và có cả những suy ngẫm về lý tưởng sống, về trách nhiệm của một người trẻ đối với đất nước.

Điều đặc biệt là chị không chỉ viết cho riêng mình.

Những trang nhật ký đã lưu giữ một phần đời sống của nhiều con người cùng trải qua những năm tháng gian khổ tại chiến trường miền Nam.

Mỗi số phận, mỗi nỗi đau và mỗi hy vọng đều góp phần tạo nên bức tranh chân thực về một thời kỳ lịch sử.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm bị phục kích và anh dũng hy sinh tại Quảng Ngãi.

Chị ra đi khi chưa đầy hai mươi tám tuổi.

Một cuộc đời quá ngắn ngủi.

Người nữ bác sĩ trẻ không còn cơ hội trở về với gia đình, tiếp tục sự nghiệp y khoa hay chứng kiến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Những dự định của tuổi thanh xuân đã dừng lại.

Nhưng những trang nhật ký vẫn còn.

Chúng tiếp tục hành trình mà người viết không thể nào hình dung được: đi qua chiến tranh, đi qua đại dương và chờ đợi suốt ba mươi lăm năm để tìm đường trở về.

CUỘC TRỞ VỀ SAU BA MƯƠI LĂM NĂM

Năm 2005, câu chuyện về hai cuốn nhật ký Đặng Thùy Trâm bắt đầu được nhiều người biết đến.

Frederic Whitehurst cùng những người có liên quan đã nỗ lực tìm kiếm gia đình nữ bác sĩ Việt Nam.

Trong hành trình ấy có sự giúp đỡ quan trọng của Ted Engelmann, một cựu binh Mỹ, người đã đến Việt Nam tìm kiếm thân nhân của Đặng Thùy Trâm.

Ngày 25 tháng 4 năm 2005, ông Ted Engelmann trao cho gia đình bản sao số hóa những trang nhật ký.

Hai cuốn sổ gốc vẫn được bảo quản tại cơ sở lưu trữ ở Mỹ, nhưng những dòng chữ của người con gái đã hy sinh từ năm 1970 cuối cùng đã trở về với mẹ và những người thân yêu.

Đó là một cuộc đoàn tụ không giống bất kỳ cuộc đoàn tụ nào khác.

Người con gái không thể trở về.

Nhưng nét chữ của chị đã trở về.

Những suy nghĩ, những tình cảm và ký ức về những năm tháng cuối đời của chị lại được gia đình đón nhận.

Theo những tư liệu ghi lại cuộc gặp gỡ, mẹ của Đặng Thùy Trâm, bà Doãn Ngọc Trâm, đã vô cùng xúc động khi được đọc những trang viết của con gái.

Ba mươi lăm năm là một khoảng thời gian rất dài.

Một đứa trẻ có thể trưởng thành.

Một thế hệ có thể đi qua tuổi thanh xuân.

Đất nước đã trải qua biết bao đổi thay.

Vậy mà những dòng chữ được viết từ chiến trường năm xưa vẫn còn nguyên sức lay động.

Từ câu chuyện về những cuốn sổ nhỏ, thế giới biết thêm về một nữ bác sĩ Việt Nam đã sống, làm việc và hy sinh vì lý tưởng của mình.

Cũng trong năm 2005, cuốn sách Nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản tại Việt Nam và nhận được sự quan tâm sâu rộng của độc giả.

Ngày 20 tháng 2 năm 2006, Chủ tịch nước ký quyết định truy tặng Đặng Thùy Trâm danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Cuộc đời chị đã khép lại từ lâu, nhưng những trang nhật ký tiếp tục mở ra nhiều cuộc gặp gỡ, nhiều suy ngẫm về chiến tranh, hòa bình và giá trị của tình người.

TỪ TRANG NHẬT KÝ NĂM XƯA ĐẾN BÀI HỌC HÔM NAY

Là một giáo viên, điều khiến tôi trân trọng câu chuyện về bác sĩ Đặng Thùy Trâm không chỉ là sự hy sinh anh dũng của chị.

Đó còn là một bài học sâu sắc về lòng nhân ái, tinh thần trách nhiệm và khát vọng sống có ích.

Khi kể cho học sinh nghe về những người anh hùng, chúng ta thường nhắc đến chiến công, lòng dũng cảm và những sự kiện lịch sử quan trọng.

Nhưng tôi tin rằng những câu chuyện đời thường cũng có sức giáo dục vô cùng lớn.

Hình ảnh một nữ bác sĩ trẻ tận tụy chăm sóc người bệnh giữa chiến trường giúp học sinh hiểu rằng sự cao quý của một con người còn được thể hiện qua cách người ấy đối xử với những người xung quanh.

Câu chuyện những trang nhật ký được gìn giữ suốt ba mươi lăm năm nhắc nhở chúng ta rằng lòng nhân ái có thể vượt qua những khác biệt và khoảng cách tưởng như không thể xóa nhòa.

Và từ hành trình của Đặng Thùy Trâm, tôi mong học sinh hiểu rằng mỗi người đều có thể lựa chọn một cách sống ý nghĩa.

Các em không cần làm những điều phi thường mới thể hiện được tình yêu quê hương, đất nước.

Lòng yêu nước hôm nay có thể bắt đầu bằng sự chăm chỉ học tập, biết quan tâm đến người khác và có trách nhiệm với những công việc nhỏ bé hằng ngày.

Một học sinh sẵn sàng giúp đỡ bạn khi gặp khó khăn.

Một người biết trân trọng công sức của cha mẹ, thầy cô.

Một thế hệ trẻ biết yêu thương, sống trung thực và không ngừng rèn luyện để cống hiến cho cộng đồng.

Đó đều là những cách thiết thực để tiếp nối các giá trị tốt đẹp mà những người đi trước để lại.

Đặng Thùy Trâm đã không thể trở về sau chiến tranh. Nhưng những trang nhật ký của chị đã trở về, mang theo tình yêu thương, nỗi nhớ và cả một khát vọng hòa bình chưa bao giờ tắt.

Tôi nghĩ rằng đó chính là điều kỳ diệu nhất trong câu chuyện này.

Chiến tranh có thể lấy đi tuổi thanh xuân của một con người, nhưng không thể xóa bỏ những giá trị nhân văn mà người ấy để lại.

Hai cuốn nhật ký nhỏ bé đã vượt qua ba mươi lăm năm để tìm đường về với gia đình.

Còn ngọn lửa của tình yêu thương, lòng dũng cảm và lý tưởng sống trong những trang viết ấy vẫn tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ hôm nay.

Bởi có những ngọn lửa không được thắp lên bằng những điều lớn lao. Chúng bắt đầu từ một trái tim biết yêu thương, một cuộc đời biết cống hiến và những trang giấy nhỏ mang theo khát vọng hòa bình.

Ngọn lửa mang tên Đặng Thùy Trâm là một ngọn lửa như thế.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

1. Thông tấn xã Việt Nam – Hồ sơ nhân vật Đặng Thùy Trâm, chuyên trang Nhân vật – Sự kiện.