ĐẶNG THÙY TRÂM – NGỌN LỬA TỪ NHỮNG TRANG NHẬT KÝ

Nhân chứng kể lại: Frederic “Fred” Whitehurst – cựu sĩ quan quân báo Mỹ

Có những câu chuyện chiến tranh được kể bằng tiếng súng. Nhưng cũng có những câu chuyện được lưu giữ bằng những trang giấy nhỏ, viết vội giữa rừng sâu và bom đạn. Câu chuyện về bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm là một câu chuyện như thế.

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Hà Nội, tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội và tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Năm 1967, chị vào Quảng Ngãi công tác tại một bệnh xá giữa vùng chiến sự. Ở đó, người nữ bác sĩ trẻ phải đối diện với những ca thương binh liên tục, thuốc men thiếu thốn, bệnh xá luôn có nguy cơ bị bom đạn tàn phá.

Nhưng chị vẫn làm việc.

Những ngày tháng ở chiến trường được chị ghi lại trong nhật ký. Đó không chỉ là những dòng ghi chép về công việc chuyên môn mà còn là những suy nghĩ về đồng đội, về gia đình, về tình yêu, về lý tưởng và cả những phút giây yếu lòng của một cô gái trẻ. Chính vì vậy, những trang nhật ký ấy khiến người đọc hôm nay cảm nhận được chiến tranh không phải bằng những con số khô khan mà bằng một con người cụ thể với đầy đủ cảm xúc của một tuổi trẻ.

Ngày 22/6/1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh khi mới 27 tuổi.

Sau khi bệnh xá nơi chị làm việc bị quân Mỹ phát hiện, hai cuốn nhật ký của chị rơi vào tay Fred Whitehurst, khi ấy là một sĩ quan quân báo Mỹ còn rất trẻ. Theo những tư liệu được công bố sau này, người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu đã khuyên Whitehurst không nên đốt những cuốn sổ ấy. Whitehurst đã giữ lại chúng thay vì tiêu hủy.

Điều đặc biệt là Fred không biết người viết những trang giấy ấy là ai. Ông chỉ biết đó là nhật ký của một nữ bác sĩ phía bên kia chiến tuyến. Nhưng càng đọc, ông càng bị cuốn vào thế giới tinh thần của người con gái mà mình chưa từng gặp.

35 năm sau, những cuốn nhật ký ấy mới trở về Việt Nam.

Fred Whitehurst cùng anh trai Robert đã góp phần đưa những trang viết trở lại với gia đình Đặng Thùy Trâm. Năm 2005, ông gặp mẹ của chị là bà Doãn Ngọc Trâm. Khoảnh khắc những cuốn nhật ký trở về với gia đình sau hơn ba thập kỷ được xem như một trong những câu chuyện đặc biệt nhất về hậu quả và sự hòa giải sau chiến tranh.

Điều đáng nói là những trang nhật ký không chỉ giúp gia đình tìm lại hình ảnh người con gái đã hy sinh. Chúng còn giúp nhiều người ở hai phía của cuộc chiến nhìn thấy nhau dưới một góc độ khác: phía bên kia chiến tuyến cũng là những con người có gia đình, có ước mơ, có nỗi đau và có khát vọng được sống.

Fred Whitehurst từng giữ những trang nhật ký ấy trong suốt 35 năm. Ông không phải người cùng chiến đấu với Đặng Thùy Trâm, nhưng ông trở thành một trong những người góp phần đưa câu chuyện của chị trở về với quê hương.

Đó là một nghịch lý đầy xúc động của lịch sử: một người lính từng đứng ở phía bên kia chiến tuyến lại trở thành người gìn giữ ký ức của một nữ bác sĩ Việt Nam.

Ngày nay, Nhật ký Đặng Thùy Trâm đã trở thành một tư liệu đặc biệt, được xuất bản và biết đến rộng rãi. Nhưng đằng sau cuốn sách là hình ảnh một cô gái 27 tuổi đã sống, làm việc và hy sinh giữa chiến tranh.

Câu chuyện ấy nhắc thế hệ hôm nay rằng: lịch sử không chỉ nằm trong những chiến thắng. Lịch sử còn nằm trong những trang giấy được một người nào đó cố gắng giữ lại để thế hệ sau không quên những con người đã sống như thế nào.