ĐẶNG THÙY TRÂM : NGỌN LỬA TUỔI HAI MƯƠI GIỮA RỪNG SÂU QUẢNG NGÃI

Người con gái Hà Nội chọn con đường về phía chiến trường

Ngày 26 tháng 11 năm 1942, Đặng Thùy Trâm sinh ra tại Huế, trong một gia đình trí thức. Cha là bác sĩ, mẹ là dược sĩ. Chị lớn lên ở Hà Nội, theo học Trường Đại học Y khoa và tốt nghiệp năm 1966.

Ở tuổi ấy, trước mắt chị là một con đường rộng mở. Một bác sĩ trẻ có thể ở lại miền Bắc, làm việc trong bệnh viện, xây dựng sự nghiệp và sống bên gia đình. Nhưng đất nước đang trong chiến tranh. Miền Nam còn chìm trong bom đạn, những người bị thương cần được cứu chữa, những bệnh xá nơi chiến trường thiếu thốn đủ bề.

Đặng Thùy Trâm quyết định tình nguyện vào Nam.

Tháng 3 năm 1967, sau gần ba tháng hành quân, chị đến Quảng Ngãi, được phân công công tác tại Bệnh xá Đức Phổ. Từ đây, cuộc đời của nữ bác sĩ trẻ gắn với một vùng đất mà chiến tranh hiện diện trong từng ngày sống.

Chị mang theo kiến thức y khoa được đào tạo ở Hà Nội, mang theo lý tưởng của một người trí thức trẻ và cả những tình cảm riêng tư của tuổi thanh xuân. Nhưng tại chiến trường, mọi dự định đều phải nhường chỗ cho những nhiệm vụ trước mắt. Một ca cấp cứu có thể đến bất cứ lúc nào. Một thương binh có thể được đưa về giữa đêm. Một cuộc càn quét có thể buộc cả bệnh xá phải chuyển đi trong vội vã.

Đặng Thùy Trâm đã bước vào cuộc chiến bằng chính nghề nghiệp của mình. Chị không cầm bút để viết về chiến tranh từ xa. Chị đứng giữa chiến tranh, đối diện với thương tích, bệnh tật và những con người đang cần được cứu sống.

Ở Đức Phổ, công việc của Đặng Thùy Trâm không diễn ra trong những phòng bệnh đầy đủ thiết bị. Bệnh xá phải hoạt động trong điều kiện thiếu thốn, thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị đánh phá và phải di chuyển địa điểm để duy trì việc cứu chữa.

Những thương binh được đưa về từ các trận đánh. Đồng bào bị thương vì bom đạn cũng tìm đến. Có những ca bệnh cần xử lý ngay, có những người phải được chăm sóc trong thời gian dài, có những hoàn cảnh mà người thầy thuốc chỉ còn cách cố gắng hết sức với những gì mình đang có.

Chị cùng đồng nghiệp tổ chức cứu chữa, chăm sóc thương binh và nhân dân, di chuyển bệnh xá khi tình hình chiến trường buộc phải thay đổi. Công việc ấy đòi hỏi chuyên môn, sự bình tĩnh và sức chịu đựng bền bỉ.

Đặng Thùy Trâm đã sống những ngày như thế.

Giữa rừng sâu, chị vừa là bác sĩ, vừa là người đồng đội, vừa là người chia sẻ những nỗi đau của những người đang nằm trên giường bệnh. Đối với chị, mỗi thương binh là một con người cụ thể, có gia đình, có quê hương, có những dự định còn dang dở. Mỗi lần cứu được một người, đó là một sự sống được giữ lại giữa chiến tranh.

Lòng yêu nước của người bác sĩ ấy không cần tìm ở những lời tuyên bố. Nó nằm trong những ngày chị bám trụ tại bệnh xá, trong những lần chạy chữa giữa hiểm nguy, trong quyết tâm không bỏ lại người bệnh khi hoàn cảnh trở nên khắc nghiệt.

Có những người chiến đấu bằng súng. Có những người chiến đấu bằng đôi tay cứu chữa. Đặng Thùy Trâm thuộc về những người đã đem nghề nghiệp của mình đặt vào cuộc đấu tranh của dân tộc.

Từ ngày 8 tháng 4 năm 1968 đến ngày 20 tháng 6 năm 1970, Đặng Thùy Trâm viết nhật ký. Hai ngày sau trang ghi chép cuối cùng, chị hy sinh.

Những trang nhật ký ấy là một phần đặc biệt trong di sản của chị. Ở đó, chiến tranh hiện lên qua đôi mắt của một nữ bác sĩ trẻ, với tất cả sự khốc liệt, mất mát và những day dứt riêng tư.

Chị viết về công việc cứu chữa, về những người đồng đội, về tình yêu, về nỗi nhớ gia đình và về những lúc tâm hồn mình chao đảo trước những gì đang diễn ra. Có những trang chứa đựng sự quyết liệt của lý tưởng. Có những trang lại đầy nỗi buồn, sự cô đơn và những câu hỏi mà một người trẻ phải tự đối diện.

Đặng Thùy Trâm không che giấu những giằng co trong lòng. Chị ghi lại cả những lúc mệt mỏi, những nỗi đau trước sự hy sinh của đồng đội, những suy nghĩ về trách nhiệm của bản thân. Chính sự chân thực ấy khiến nhật ký trở nên gần gũi với người đọc.

Trong những trang viết, ta gặp một bác sĩ đang cố cứu người giữa chiến trường. Nhưng đồng thời, ta cũng gặp một người con gái trẻ đang sống, đang yêu, đang nhớ nhà, đang tự hỏi mình phải làm gì để xứng đáng với lý tưởng đã chọn.

Đó là vẻ đẹp của nhật ký Đặng Thùy Trâm. Chị không viết để dựng nên một tượng đài cho bản thân. Chị viết để ghi lại những ngày mình đang sống, những điều mình chứng kiến và những cảm xúc không thể giữ mãi trong lòng.

Năm 2005, hai cuốn nhật ký được trao trả cho gia đình chị sau nhiều thập kỷ được một cựu sĩ quan quân báo Mỹ lưu giữ. Những trang viết từ chiến trường Quảng Ngãi trở về Hà Nội, rồi được xuất bản, đến với đông đảo độc giả trong và ngoài nước.

Một cuốn sổ đã đi qua chiến tranh, đi qua những bàn tay ở hai phía, cuối cùng trở về với gia đình người viết. Trong đó còn nguyên tiếng nói của một người con gái đã sống trọn những năm tháng tuổi trẻ với niềm tin của mình.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh tại vùng núi Ba Tơ, Quảng Ngãi, trong một chuyến công tác từ vùng núi về đồng bằng.

Chị chưa tròn 28 tuổi.

Sau ba năm làm việc tại chiến trường, nữ bác sĩ đã cứu chữa nhiều thương binh và đồng bào, đã sống qua những đợt đánh phá, những lần di chuyển bệnh xá và những ngày căng thẳng kéo dài. Nhưng cuộc đời chị kết thúc trước khi chiến tranh đi đến hồi kết.

Chị không được trở về Hà Nội, không được tiếp tục nghề y trong hòa bình, không được nhìn thấy những người mình từng cứu chữa bước ra khỏi chiến tranh để xây dựng cuộc sống mới.

Sự hy sinh của Đặng Thùy Trâm để lại một khoảng trống lớn trong gia đình, trong đồng đội và trong những người từng được chị cứu chữa. Một người bác sĩ trẻ đã nằm lại giữa vùng đất mà chị từng dành hết sức lực để bảo vệ sự sống.

Ngày 20 tháng 2 năm 2006, chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng danh hiệu ấy chỉ là một phần của sự ghi nhận. Điều khiến tên tuổi Đặng Thùy Trâm sống lâu trong ký ức là những gì chị đã làm và những gì chị để lại: một cuộc đời tận tụy với người bệnh, một tinh thần trách nhiệm giữa chiến tranh và những trang nhật ký chân thành đến mức người đọc có thể cảm nhận được sự hiện diện của chị.

Người đã nằm xuống, những trang viết vẫn còn

Đặng Thùy Trâm đã hy sinh ở Quảng Ngãi, nhưng nhật ký của chị tiếp tục hành trình qua nhiều thế hệ. Những trang viết ấy không kể chiến tranh bằng những con số hay bản đồ chiến dịch. Chúng kể về con người, về nỗi đau và lòng can đảm, về tình đồng đội, về những người trẻ đã sống trong một thời đại mà đất nước cần đến họ.

Đọc nhật ký Đặng Thùy Trâm, người ta thấy chiến tranh không phải một khái niệm xa xôi. Nó là những ca cấp cứu giữa đêm, là bệnh xá phải chuyển đi, là những người thương binh chờ được cứu chữa, là nỗi nhớ gia đình của một người con gái đang ở cách nhà hàng nghìn cây số.

Và trên hết, đó là một con người vẫn giữ được lòng nhân ái giữa hoàn cảnh khắc nghiệt.

Ngày nay, khi nhắc đến Đặng Thùy Trâm, chúng ta nhớ đến một nữ bác sĩ đã chọn đến nơi cần mình nhất. Chị đã đem kiến thức, sức lực và tuổi trẻ vào chiến trường, để cứu chữa những người bị thương và góp phần vào cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Chị không sống đủ lâu để nhìn thấy ngày đất nước thống nhất. Nhưng những người được chị cứu chữa, những đồng đội từng sát cánh và những trang nhật ký chị để lại đã góp phần giữ gìn câu chuyện của một thế hệ.

Có những ngọn lửa không cháy trên bầu trời, mà âm ỉ trong lòng người. Đặng Thùy Trâm đã sống giữa chiến tranh bằng ngọn lửa ấy, dùng đôi tay của người thầy thuốc để giữ lấy sự sống, dùng những trang nhật ký để giữ lại tiếng nói của tuổi trẻ. Chị nằm xuống ở Quảng Ngãi năm 1970, nhưng những dòng chữ chị viết vẫn tiếp tục đi qua thời gian, nhắc chúng ta nhớ về một người con gái đã dành tuổi xuân cho đất nước và cho con người.