Đặng Thùy Trâm – Người bác sĩ trẻ giữa thời hoa lửa

Một cô gái Hà Nội lên đường

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942, trong một gia đình có truyền thống nghề y. Chị sinh tại Huế nhưng lớn lên ở Hà Nội và theo học ngành y.

Năm 1966, sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, khi tuổi đời còn rất trẻ, Đặng Thùy Trâm tình nguyện vào chiến trường miền Nam làm nhiệm vụ của một người thầy thuốc. Điểm đến của chị là Đức Phổ, Quảng Ngãi, một địa bàn chiến tranh ác liệt lúc bấy giờ.

Rời Hà Nội, rời gia đình và những ngày tháng bình yên của tuổi trẻ, chị bước vào một cuộc sống hoàn toàn khác.

Ở nơi ấy, tiếng máy bay, tiếng bom đạn và những cuộc hành quân đã trở thành một phần của cuộc sống hằng ngày.

Nhưng giữa hoàn cảnh ấy, Đặng Thùy Trâm vẫn mang theo mình chiếc áo blouse của người bác sĩ.

Bệnh xá giữa rừng

Tháng 4/1967, chị được giao phụ trách Trạm Tiền phẫu Nam Đức Phổ, làm nhiệm vụ cứu chữa và chăm sóc thương binh, bệnh binh cùng nhân dân, du kích trên địa bàn. Sau đó, chị được giao phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ.

Bệnh xá giữa chiến trường không giống một bệnh viện nơi hậu phương.

Thiếu thuốc.

Thiếu lương thực.

Thiếu trang thiết bị.

Và luôn phải đối mặt với nguy hiểm.

Những người bị thương được đưa về từ chiến trường. Có người bị thương nhẹ, có người bị thương rất nặng. Người bác sĩ trẻ phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, đôi khi vừa điều trị cho thương binh vừa phải chuẩn bị di chuyển bệnh xá để tránh những cuộc càn quét.

Đặng Thùy Trâm đã dành phần lớn thời gian của mình cho những người bệnh.

Trong những trang nhật ký, bên cạnh những dòng viết về chiến tranh, chị còn ghi lại những tình cảm rất đời thường: nỗi nhớ gia đình, nhớ Hà Nội, những phút yếu lòng của một cô gái trẻ và cả những trăn trở về đồng đội.

Chính những điều đó khiến hình ảnh Đặng Thùy Trâm trở nên gần gũi: chị không phải một con người không biết sợ hãi hay đau buồn, mà là một người trẻ biết yêu thương, biết nhớ thương và vẫn lựa chọn hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Những trang nhật ký giữa chiến trường

Từ ngày 8/4/1968 đến ngày 20/6/1970, Đặng Thùy Trâm đã viết hai tập nhật ký. Đó là những trang viết ghi lại cuộc sống, công việc, suy nghĩ và tình cảm của chị trong những năm tháng chiến tranh.

Trong nhật ký có hình ảnh của một bác sĩ tận tâm với người bệnh.

Có hình ảnh một người con nhớ cha mẹ và Hà Nội.

Có hình ảnh một người đồng đội đau đáu trước sự hy sinh của những người xung quanh.

Và cũng có hình ảnh một cô gái trẻ với những rung động rất bình dị của tuổi thanh xuân.

Chính sự chân thật ấy làm cho những trang nhật ký không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà còn trở thành một tư liệu giàu giá trị về đời sống của những người trẻ trong chiến tranh.

Những người lính được chị chăm sóc

Một trong những câu chuyện được nhắc đến nhiều là việc Đặng Thùy Trâm chăm sóc những thủy thủ của Đoàn tàu không số bị thương khi làm nhiệm vụ đưa vũ khí vào chiến trường Quảng Ngãi.

Sau khi tàu 43 bị phát hiện và chiến đấu, nhiều thủy thủ bị thương được nhân dân Đức Phổ che chở và đưa đến bệnh xá do Đặng Thùy Trâm phụ trách.

Ở bệnh xá, những người lính được điều trị và chăm sóc trong điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Sau này, những người từng được chị chữa trị vẫn nhớ về người nữ bác sĩ trẻ với tình cảm đặc biệt.

Trong ký ức của họ, Đặng Thùy Trâm không chỉ là một bác sĩ mà còn là người chị, người đồng đội luôn quan tâm đến từng thương binh.

Những ngày cuối cùng

Năm 1970, chiến tranh tại Đức Phổ vẫn diễn ra khốc liệt.

Đặng Thùy Trâm tiếp tục làm nhiệm vụ.

Ngày 22/6/1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, chị bị phục kích tại khu vực khe Nước Lạnh, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ, Quảng Ngãi và hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi.

Một cuộc đời ngắn ngủi đã dừng lại giữa chiến trường.

Chị ra đi khi tuổi thanh xuân còn rất dài phía trước.

Không còn những ngày trở về Hà Nội.

Không còn những buổi gặp lại gia đình.

Không còn những dự định của một người bác sĩ trẻ.

Nhưng những trang nhật ký chị để lại đã giúp hình ảnh của một thế hệ trẻ trong chiến tranh được lưu giữ qua thời gian.

Cuốn nhật ký trở về

Điều đặc biệt là sau khi Đặng Thùy Trâm hy sinh, hai tập nhật ký của chị không bị thất lạc.

Một cựu sĩ quan quân báo Hoa Kỳ tên Frederic Whitehurst đã giữ lại những cuốn nhật ký này. Nhiều năm sau, vào cuối tháng 4/2005, chúng được trao trả cho gia đình Đặng Thùy Trâm.

Khi những trang giấy trở về Việt Nam, câu chuyện về người nữ bác sĩ trẻ một lần nữa được nhiều người biết đến.

Nhật ký sau đó được biên tập và xuất bản với tên “Nhật ký Đặng Thùy Trâm”, trở thành một tác phẩm được nhiều thế hệ độc giả tìm đọc và được dịch sang nhiều ngôn ngữ.

Ngày 20/2/2006, Đặng Thùy Trâm được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân.

Một tuổi trẻ không bị lãng quên

Đặng Thùy Trâm đã sống chưa đầy 28 năm.

Nhưng trong quãng đời ngắn ngủi ấy, chị đã để lại một câu chuyện đặc biệt về tuổi trẻ, nghề nghiệp, tình yêu thương và trách nhiệm trong những năm tháng chiến tranh.

Từ những trang nhật ký nhỏ bé, người đọc hôm nay có thể hình dung được một cô gái Hà Nội giữa núi rừng Quảng Ngãi: có lúc mạnh mẽ, có lúc buồn đau, có khi nhớ nhà, nhưng vẫn cố gắng chăm sóc những người bị thương và hoàn thành công việc của một người thầy thuốc.

“Thời hoa lửa” của Đặng Thùy Trâm đã khép lại từ hơn nửa thế kỷ trước, nhưng những trang viết của chị vẫn còn đó – như một chứng tích về một tuổi trẻ đã sống, yêu thương và cống hiến trong một giai đoạn đầy biến động của lịch sử.