Đặng Thùy Trâm – Người nữ bác sĩ dành tuổi xuân cho chiến trường

Tuổi trẻ của một nữ bác sĩ giàu lý tưởng

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Huế và lớn lên ở Hà Nội trong một gia đình trí thức. Cha chị là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là giảng viên Trường Đại học Dược Hà Nội. Được nuôi dưỡng trong môi trường gia đình giàu truyền thống học tập, Thùy Trâm sớm bộc lộ năng khiếu và tinh thần trách nhiệm.

Khi còn học tại Trường Chu Văn An, chị không chỉ học tập chăm chỉ mà còn tích cực tham gia các hoạt động văn nghệ, thơ ca. Giọng hát của Thùy Trâm từng giành nhiều huy chương trong các cuộc thi văn nghệ quần chúng của thủ đô. Chị cũng tham gia câu lạc bộ thơ văn của trường, nơi có những người sau này trở thành các nhà văn, nhà thơ.

Nhưng phía sau một nữ sinh có tâm hồn yêu văn nghệ là một người trẻ tuổi mang trong mình khát vọng được cống hiến. Thùy Trâm thi đỗ vào Đại học Y khoa Hà Nội, theo học chuyên khoa Mắt. Với thành tích học tập xuất sắc, chị có thể ở lại Hà Nội làm công tác giảng dạy hoặc nhận nhiệm vụ tại một cơ sở y tế thuận lợi hơn.

Thế nhưng chị đã lựa chọn con đường khó khăn nhất.

Năm 1966, sau khi tốt nghiệp sớm một năm, Đặng Thùy Trâm tình nguyện vào chiến trường B. Sau khoảng ba tháng hành quân từ miền Bắc, tháng 3 năm 1967, chị đến Quảng Ngãi và được phân công phụ trách bệnh xá Đức Phổ.

Người bác sĩ giữa chiến trường

Bệnh xá Đức Phổ là một cơ sở y tế dân sự nhưng chủ yếu điều trị thương bệnh binh. Công việc của một bác sĩ giữa chiến trường không giống với cuộc sống trong bệnh viện nơi hậu phương.

Ở đó thiếu thốn đủ thứ: thuốc men, dụng cụ y tế, điều kiện phẫu thuật và cả sự an toàn. Người bác sĩ phải làm việc trong hoàn cảnh bom đạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Những người bệnh đến với chị không chỉ mang trên mình những vết thương thể xác mà còn là nỗi đau, sự mất mát và những tổn thương tinh thần của chiến tranh.

Đặng Thùy Trâm đã dành những năm tháng tuổi trẻ của mình cho công việc ấy.

Chị không chỉ là một bác sĩ mà còn là người đồng đội, người chị và người bạn của những thương bệnh binh. Trong hoàn cảnh khắc nghiệt, tình yêu nghề và lòng thương người trở thành nguồn sức mạnh giúp chị vượt qua những ngày tháng gian nan.

Ngày 27 tháng 9 năm 1968, chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Nhưng điều khiến hình ảnh Đặng Thùy Trâm trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở những công việc chị đã làm. Đó còn là thế giới nội tâm được ghi lại qua những trang nhật ký.

Những trang nhật ký giữa bom đạn

Từ ngày 8 tháng 4 năm 1968 đến ngày 20 tháng 6 năm 1970, chỉ hai ngày trước khi hy sinh, Đặng Thùy Trâm đã viết nhật ký.

Những trang viết ấy không đơn thuần là những ghi chép về chiến trường. Trong đó có công việc của người bác sĩ, những người đồng đội, những người bệnh, những mất mát và cả những suy nghĩ rất riêng của một cô gái trẻ.

Qua nhật ký, người đọc có thể thấy một Đặng Thùy Trâm giàu tình cảm, có những lúc mạnh mẽ nhưng cũng có những phút giây đau đớn, nhớ thương và trăn trở. Chiến tranh không khiến chị trở thành một con người không biết sợ hãi hay không có những rung động đời thường. Ngược lại, chính những cảm xúc rất con người ấy làm cho hình ảnh của chị trở nên chân thực và gần gũi.

Trong những trang viết, tình yêu quê hương, tình đồng đội và lý tưởng sống luôn hiện diện bên cạnh những nỗi buồn riêng tư.

Đó cũng là lý do nhật ký của chị, nhiều thập niên sau khi được viết, vẫn có sức lay động mạnh mẽ đối với độc giả.

Ngày cuối cùng

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm bị phục kích và hy sinh tại Quảng Ngãi.

Chị ra đi khi chưa đầy 28 tuổi, chỉ có khoảng ba năm tuổi nghề và chưa đầy hai năm tuổi Đảng.

Một cuộc đời đang ở độ tuổi đẹp nhất đã dừng lại giữa chiến trường.

Sau khi chị hy sinh, hài cốt được người dân địa phương mai táng tại nơi hy sinh và chăm sóc. Sau chiến tranh, mộ được đưa về Nghĩa trang liệt sĩ xã Phổ Cường. Năm 1990, gia đình đưa hài cốt chị về Nghĩa trang liệt sĩ Nhổn, Hà Nội.

Nhưng câu chuyện về Đặng Thùy Trâm chưa kết thúc ở ngày chị hy sinh.

Cuốn nhật ký trở về

Hai tập nhật ký của Đặng Thùy Trâm từng rơi vào tay phía bên kia chiến tuyến. Cựu sĩ quan quân báo Hoa Kỳ Frederic Whitehurst đã giữ những cuốn nhật ký ấy trong khoảng 35 năm trước khi chúng được trả lại cho gia đình tác giả vào cuối tháng 4 năm 2005.

Sau đó, nhật ký được biên tập và xuất bản với tên Nhật ký Đặng Thùy Trâm.

Cuốn sách nhanh chóng trở thành một hiện tượng xuất bản, được phát hành với số lượng lớn và dịch sang nhiều thứ tiếng. Những trang viết được tạo ra giữa chiến tranh, trong một căn bệnh xá thiếu thốn nơi chiến trường, đã vượt qua thời gian và biên giới để đến với nhiều độc giả.

Điều đáng chú ý là sức lay động của cuốn nhật ký không chỉ đến từ hoàn cảnh lịch sử. Nó còn đến từ những suy nghĩ rất đời thường của một người phụ nữ trẻ: yêu thương, nhớ nhung, đau khổ, hy vọng, giằng co và khát vọng được sống có ý nghĩa.

Một biểu tượng của tuổi trẻ

Đặng Thùy Trâm không sống một cuộc đời dài. Chị chỉ có 27 năm trên thế gian, trong đó những năm tháng đẹp nhất được dành cho nghề y và chiến trường.

Nhưng chính sự ngắn ngủi ấy lại khiến câu chuyện của chị trở nên ám ảnh.

Từ một cô gái Hà Nội có thành tích học tập xuất sắc, yêu âm nhạc và thơ văn, Đặng Thùy Trâm đã lựa chọn rời hậu phương để đến một chiến trường đầy hiểm nguy. Chị mang theo kiến thức y khoa, lòng nhân ái và niềm tin vào con đường mình đã chọn.

Những trang nhật ký còn lại giúp các thế hệ sau nhìn thấy một con người bằng xương bằng thịt phía sau hình ảnh của một nữ liệt sĩ: một bác sĩ tận tụy với người bệnh, một người đồng đội giàu tình cảm và một cô gái trẻ với những ước mơ, tình yêu và nỗi nhớ.

Đặng Thùy Trâm đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những gì chị để lại không chỉ là ký ức về một người bác sĩ giữa chiến tranh. Đó còn là câu chuyện về cách một con người lựa chọn sống, lựa chọn cống hiến và giữ gìn những điều mình tin tưởng ngay cả trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Những trang Nhật ký Đặng Thùy Trâm vì thế vẫn còn sức sống lâu dài: chúng đưa một con người đã nằm xuống từ hơn nửa thế kỷ trước trở lại gần với những thế hệ hôm nay, bằng chính tiếng nói chân thành của chị.