Đặng Thùy Trâm – Những trang nhật ký còn lại sau chiến tranh

Chiến tranh có thể kết thúc, nhưng đôi khi một câu chuyện từ chiến tranh phải mất hàng chục năm mới tìm được đường trở về.

Câu chuyện về Đặng Thùy Trâm và hai cuốn nhật ký của chị là một trường hợp như thế.

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức. Sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, thay vì ở lại miền Bắc, người nữ bác sĩ trẻ lựa chọn lên đường vào chiến trường miền Nam.

Năm 1967, chị đến chiến trường Quảng Ngãi và được phân công phụ trách một bệnh xá tại huyện Đức Phổ.

Khi ấy, Đặng Thùy Trâm mới ở tuổi đôi mươi.

Công việc của một bác sĩ giữa chiến trường hoàn toàn khác với một bệnh viện trong thời bình. Thiếu thuốc men, thiếu dụng cụ, điều kiện chữa trị khó khăn và bệnh xá luôn phải đối mặt với nguy cơ bị phát hiện, đánh phá.

Trong hoàn cảnh ấy, chị cùng các đồng đội chăm sóc những thương bệnh binh được đưa về từ chiến trường.

Sau những giờ làm việc, Đặng Thùy Trâm viết nhật ký.

Trong những trang giấy ấy không chỉ có chiến tranh. Có công việc của một bác sĩ, những người đồng đội, nỗi nhớ gia đình, những phút yếu lòng, tình yêu, lý tưởng và cả khát vọng được sống của một người phụ nữ còn rất trẻ.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh tại Quảng Ngãi khi mới 27 tuổi.

Nhưng câu chuyện chưa dừng lại ở đó.

Hai cuốn nhật ký của chị rơi vào tay lực lượng Mỹ. Theo câu chuyện được công bố sau này, một quân nhân Mỹ định đốt những tài liệu thu được, nhưng phiên dịch viên Nguyễn Trung Hiếu đã đề nghị giữ lại vì cho rằng trong đó có điều đặc biệt.

Người sĩ quan quân báo Mỹ Frederic Whitehurst sau đó giữ hai cuốn nhật ký.

Chiến tranh kết thúc.

Nhiều năm trôi qua, Whitehurst vẫn mang theo những trang viết của một nữ bác sĩ Việt Nam mà ông chưa từng quen biết.

Hơn ba thập kỷ sau ngày Đặng Thùy Trâm hy sinh, hai cuốn nhật ký cuối cùng đã tìm được đường trở về với gia đình chị.

Năm 2005, nhật ký được xuất bản tại Việt Nam với tên “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” và nhận được sự quan tâm rộng rãi của độc giả.

Một người nữ bác sĩ đã mất từ năm 1970, nhưng qua những trang viết của mình, chị lại có thể kể câu chuyện với những con người sinh ra nhiều thập kỷ sau chiến tranh.

Điều đặc biệt của nhật ký Đặng Thùy Trâm nằm ở chỗ nó giúp người đọc nhìn chiến tranh không chỉ qua những chiến dịch, trận đánh hay con số.

Chiến tranh trong những trang nhật ký ấy còn là cuộc sống của một con người cụ thể – một cô gái biết nhớ nhà, biết yêu thương, biết mệt mỏi và sợ hãi, nhưng vẫn lựa chọn ở lại bên những thương bệnh binh cần mình.

Ý nghĩa của câu chuyện Đặng Thùy Trâm vì thế không chỉ nằm ở sự hy sinh.

Nó cho chúng ta hiểu rằng phía sau những trang lịch sử lớn là tuổi trẻ và cuộc đời của rất nhiều con người bình thường. Họ không phải lúc nào cũng bước vào chiến tranh với hình ảnh của những người anh hùng không biết sợ hãi. Họ cũng có gia đình để nhớ, tương lai để mong chờ và những ước mơ riêng chưa kịp thực hiện.

Chính vì có những điều để mất mà lựa chọn tiếp tục cống hiến của họ càng trở nên đáng trân trọng.

Với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện ấy còn gợi ra một cách khác để hiểu về lòng yêu nước. Trong thời bình, chúng ta không cần lặp lại sự hy sinh của thế hệ đi trước. Điều có thể tiếp nối chính là ý thức sống có trách nhiệm với công việc mình lựa chọn, với những người xung quanh và với cộng đồng.

Và có lẽ đó cũng là lý do hai cuốn sổ nhỏ có thể sống lâu hơn cả chiến tranh.

Đặng Thùy Trâm đã không thể trở về Hà Nội sau những năm tháng ở chiến trường. Nhưng hơn ba mươi năm sau, những trang nhật ký của chị đã trở về – mang theo câu chuyện về một tuổi trẻ đã sống, yêu thương và cống hiến giữa những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh.