ĐẶNG THÙY TRÂM – NHỮNG TRANG NHẬT KÝ KHÔNG CÚI ĐẦU TRƯỚC GIÔNG TỐ

ĐẶNG THÙY TRÂM – NHỮNG TRANG NHẬT KÝ KHÔNG CÚI ĐẦU TRƯỚC GIÔNG TỐ

Đặng Thùy Trâm (1942–1970) là một nữ bác sĩ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và liệt sĩ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Chị hy sinh khi mới 27 tuổi, nhưng những trang nhật ký được viết giữa chiến trường Đức Phổ, Quảng Ngãi đã vượt qua chiến tranh và thời gian, để câu chuyện về một cô gái trẻ tiếp tục được kể lại cho nhiều thế hệ sau.

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Huế và lớn lên ở Hà Nội trong một gia đình trí thức. Năm 1966, chị tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội. Khi ấy, Thùy Trâm mới 23 tuổi, một độ tuổi mà phía trước vẫn còn rất nhiều lựa chọn cho một cuộc sống bình yên.

Nhưng chiến tranh đã khiến chị chọn một con đường khác.

Sau khi tốt nghiệp, Thùy Trâm tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Sau gần ba tháng hành quân, tháng 3 năm 1967, chị đến Quảng Ngãi và được phân công công tác tại bệnh xá huyện Đức Phổ.

Từ Hà Nội đến Đức Phổ là một khoảng cách không chỉ tính bằng những chặng đường hành quân.

Một bên là cuộc sống hậu phương, nơi cô gái trẻ từng học tập và trưởng thành. Một bên là vùng chiến sự ác liệt, nơi bom đạn, những cuộc càn quét và sự truy quét luôn có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Bệnh xá Đức Phổ nằm giữa rừng, thường xuyên phải thay đổi địa điểm để tránh bị phát hiện. Thuốc men và trang thiết bị y tế đều thiếu thốn. Với một bác sĩ vừa rời giảng đường, đây là một hoàn cảnh khắc nghiệt hơn rất nhiều so với những gì chị từng trải qua trong thời gian học tập.

Nhưng chính ở nơi ấy, Thùy Trâm bắt đầu những năm tháng của một người thầy thuốc giữa chiến trường.

Chị cùng các hộ lý chăm sóc và cứu chữa thương binh, đồng thời đảm nhiệm nhiều công việc để duy trì hoạt động của bệnh xá. Đến tháng 3 năm 1968, chị được giao phụ trách bệnh xá Đức Phổ.

Đằng sau công việc ấy không chỉ là lòng yêu nước.

Đó còn là trách nhiệm của một người bác sĩ trước những người đang cần được cứu chữa. Thùy Trâm hiểu rõ sự nguy hiểm của chiến trường, nhưng vẫn lựa chọn đến đó. Sự lựa chọn ấy khiến cuộc đời của một nữ bác sĩ trẻ gắn liền với những con người mà chị gặp trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Thế nhưng, nếu chỉ nhìn Thùy Trâm qua những năm tháng chiến đấu và hy sinh, hình ảnh về chị sẽ vẫn còn thiếu một phần quan trọng.

Bởi trước hết, chị là một cô gái trẻ.

Thùy Trâm yêu thơ ca, yêu thiên nhiên và để ý đến những vẻ đẹp nhỏ bé giữa cuộc sống chiến trường. Trong nhật ký của chị có những trang viết về hoa rừng, về đồng chí, về công việc, nhưng cũng có nỗi nhớ gia đình, nhớ Hà Nội và những cảm xúc rất riêng của một người con gái.

Chiến tranh không khiến chị trở thành một con người không biết buồn hay sợ hãi.

Trái lại, những trang nhật ký cho thấy một tâm hồn nhạy cảm, giàu tình cảm, đôi khi có những phút yếu lòng nhưng luôn cố gắng tự vượt qua để tiếp tục công việc.

Có lẽ chính sự tương phản ấy khiến hình ảnh Đặng Thùy Trâm trở nên gần gũi hơn.

Một cô gái yêu hoa, yêu thơ vẫn có thể sống giữa chiến trường.

Một người có tâm hồn mềm mại vẫn có thể kiên cường trước nghịch cảnh.

Và trong những ngày tháng ấy, chị từng viết một câu đã trở thành lời nhắc được nhiều người nhớ đến khi nhắc về cuộc đời mình: “Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố.”

Năm 1970, những ngày tháng cuối cùng của Thùy Trâm cũng đến gần.

Tháng 6, bệnh xá Đức Phổ bị lộ và phải chuẩn bị sơ tán. Một số thương binh nặng chưa thể di chuyển, nên Thùy Trâm cùng những người ở lại tiếp tục chăm sóc họ.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trên đường đi tìm thức ăn cho những người bị thương, Thùy Trâm gặp một ổ phục kích và hy sinh.

Chị khi ấy mới 27 tuổi.

Một nữ bác sĩ trẻ rời Hà Nội để đến chiến trường với mong muốn cứu chữa cho những người đang cần mình. Và cuối cùng, chị nằm lại trên chính mảnh đất Đức Phổ.

Nhưng câu chuyện về Đặng Thùy Trâm không kết thúc vào ngày chị hy sinh.

Bởi sau đó, hai cuốn nhật ký của chị rơi vào tay Frederic Whitehurst, một sĩ quan quân báo Mỹ.

Những cuốn sổ ấy đáng lẽ có thể bị tiêu hủy như những tài liệu của phía đối phương. Nhưng Whitehurst đã quyết định giữ lại. Theo lời kể của ông, người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu đã khuyên ông không nên đốt chúng. Khi đọc những trang viết ấy, Whitehurst nhận ra phía sau những dòng chữ không chỉ là một người thuộc “phe bên kia”, mà là một con người với tình cảm, nỗi nhớ và những suy nghĩ rất đời thường.

Ông mang hai cuốn nhật ký về Mỹ và giữ chúng trong nhiều năm sau chiến tranh.

Khoảng 35 năm sau, vào năm 2005, Whitehurst cùng em trai Robert mang câu chuyện về những cuốn nhật ký đến một hội nghị về chiến tranh Việt Nam ở Texas. Tại đây, họ gặp cựu binh Mỹ và nhiếp ảnh gia Ted Engelmann. Những bản sao kỹ thuật số của nhật ký sau đó được đưa về Việt Nam để tìm kiếm gia đình người viết.

Cuối cùng, gia đình Đặng Thùy Trâm được tìm thấy.

Cuối tháng 4 năm 2005, bản sao những trang nhật ký được trao lại cho gia đình chị tại Hà Nội. Hai cuốn nhật ký gốc sau đó được lưu giữ tại Vietnam Archive của Texas Tech University.

Một cuốn nhật ký đã đi qua một hành trình dài hơn chính cuộc đời của người viết.

Nó được viết bởi một cô gái Việt Nam giữa chiến tranh, được giữ lại bởi một người Mỹ từng đứng ở phía đối diện, rồi nhiều năm sau trở về với gia đình.

Chiến tranh có thể chia con người thành hai phía. Nhưng tình yêu thương, nỗi nhớ, lòng trắc ẩn và sự đồng cảm lại có thể vượt qua những ranh giới ấy.

Và đó cũng là lúc ý nghĩa của nhan đề “Những trang nhật ký không cúi đầu trước giông tố” trở nên rõ ràng hơn.

“Giông tố” không chỉ là bom đạn của chiến tranh. Đó còn là sự chia lìa, mất mát, nỗi nhớ gia đình và những thử thách mà một con người phải đối mặt.

Đặng Thùy Trâm đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng những gì chị viết, những điều chị tin và tình yêu thương chị dành cho con người vẫn tiếp tục ở lại.

Đó có lẽ là điều đáng nhớ nhất về cuộc đời chị.

Không chỉ là một nữ bác sĩ, một Anh hùng Liệt sĩ, Đặng Thùy Trâm còn là một cô gái trẻ từng yêu thơ, yêu hoa, nhớ gia đình và mang trong mình những cảm xúc rất đỗi bình thường. Chính một con người như thế lại có thể đứng vững giữa một thời đại đầy giông tố.

Ngày nay, khi đọc lại những trang nhật ký ấy, câu chuyện về Đặng Thùy Trâm không chỉ nhắc về một người đã hy sinh trong chiến tranh. Nó còn nhắc về một thế hệ đã sống trong những năm tháng mà hòa bình và độc lập không phải điều hiển nhiên.

Giông tố có thể lấy đi một cuộc đời, nhưng không thể xóa đi những giá trị mà cuộc đời ấy để lại.

Và có lẽ, đó chính là lý do những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm vẫn còn được đọc, được nhắc đến và lay động người đọc cho đến hôm nay.