ĐẶNG THÙY TRÂM – NHỮNG TRANG NHẬT KÝ Ở TUYẾN LỬA

Có những cuốn nhật ký được viết để ghi lại một ngày bình thường.

Nhưng cũng có những trang nhật ký được viết giữa chiến tranh, khi người viết không biết ngày mai mình còn có thể cầm bút hay không.

Nhật ký Đặng Thùy Trâm là một câu chuyện như thế.

Đó là những trang viết của một nữ bác sĩ trẻ đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi thanh xuân cho chiến trường Quảng Ngãi.

Người con gái Hà Nội lên đường vào chiến trường

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942, tại Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống làm nghề y. Cha bà là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm, giảng viên Trường Đại học Dược khoa Hà Nội. (baotanglichsu.vn⁠)

Năm 1966, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội, Đặng Thùy Trâm tình nguyện lên đường vào chiến trường miền Nam.

Khi ấy, chị mới 24 tuổi.

Thay vì bắt đầu cuộc sống của một bác sĩ trẻ trong điều kiện hòa bình, chị lựa chọn đến nơi chiến tranh đang diễn ra ác liệt.

Địa điểm công tác của chị là huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi.

Tại đây, Đặng Thùy Trâm làm công việc của một người thầy thuốc giữa chiến trường: điều trị thương binh, chăm sóc người bệnh và cùng đồng đội vượt qua những điều kiện vô cùng thiếu thốn.

Bệnh viện nơi chị công tác không phải một bệnh viện hiện đại.

Đó là cơ sở quân y giữa vùng chiến sự.

Bom đạn có thể xuất hiện bất cứ lúc nào.

Thuốc men thiếu thốn.

Điều kiện chữa trị khó khăn.

Nhưng những người bị thương vẫn cần được cứu chữa.

Và người bác sĩ trẻ ấy vẫn ở lại.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết Đặng Thùy Trâm đã công tác tại bệnh viện huyện Đức Phổ và hy sinh năm 1970 khi chưa đầy 28 tuổi, sau khoảng ba năm tuổi nghề và hai năm tuổi Đảng. (baotanglichsu.vn⁠)

Những trang viết giữa chiến tranh

Trong những năm tháng ở chiến trường, Đặng Thùy Trâm đã viết nhật ký.

Chị viết về công việc.

Về thương binh.

Về đồng đội.

Về gia đình.

Về những nỗi nhớ.

Và cả những suy nghĩ rất riêng của một người con gái trẻ đang sống giữa chiến tranh.

Điều khiến những trang nhật ký ấy đặc biệt là chúng không phải một bản báo cáo chiến trường.

Đó là những suy nghĩ của một con người.

Có lúc mạnh mẽ.

Có lúc đau đớn.

Có lúc nhớ nhà.

Có lúc lo lắng.

Nhưng bên cạnh những cảm xúc rất đời thường ấy vẫn là ý thức về trách nhiệm của một người bác sĩ và một người chiến sĩ.

Báo Quân đội nhân dân từng giới thiệu những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm như những tư liệu giúp người đọc hiểu hơn về tâm tư, tình cảm, tình yêu quê hương đất nước và niềm tin của người chiến sĩ trong chiến tranh. (qdnd.vn⁠)

Chính điều đó khiến nhật ký của chị có sức sống đặc biệt.

Bởi khi đọc, người ta không chỉ nhìn thấy một nhân vật lịch sử.

Người ta nhìn thấy một cô gái trẻ.

Một bác sĩ trẻ.

Một người con xa gia đình.

Một đồng đội giữa chiến trường.

Và một con người có những ước mơ, tình cảm rất bình dị như bao người trẻ khác.

Cuốn nhật ký đã đi một hành trình rất dài

Điều đặc biệt trong câu chuyện Đặng Thùy Trâm là số phận của những cuốn nhật ký sau khi chị hy sinh.

Năm 1970, Đặng Thùy Trâm hy sinh trong một trận càn của quân đội Mỹ tại Quảng Ngãi.

Chị mới 27 tuổi.

Sau khi chị hy sinh, những cuốn nhật ký không lập tức trở về với gia đình.

Một sĩ quan quân báo Mỹ là Frederic Whitehurst đã giữ lại những cuốn nhật ký này.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và Báo Quân đội nhân dân, những cuốn nhật ký được lưu giữ trong nhiều năm trước khi được trao trả cho gia đình Đặng Thùy Trâm vào tháng 4/2005. (baotanglichsu.vn⁠)

Gần 35 năm sau ngày người bác sĩ trẻ hy sinh, những trang viết của chị mới trở về Việt Nam.

Và rồi một điều đặc biệt xảy ra.

Những trang nhật ký không chỉ trở thành kỷ vật của một gia đình.

Chúng được công bố.

Được xuất bản.

Được nhiều thế hệ độc giả tìm đọc.

Những điều một cô gái viết trong chiến tranh đã vượt qua thời gian và biên giới.

Từ một cuốn nhật ký đến một câu chuyện của nhiều thế hệ

Khi những cuốn nhật ký được công bố, nhiều người trẻ Việt Nam lần đầu tiên có cơ hội tiếp xúc với chiến tranh qua một góc nhìn rất khác.

Không chỉ có những trận đánh.

Không chỉ có những chiến thắng.

Mà còn có những ngày người bác sĩ phải điều trị cho thương binh.

Những lúc nhớ gia đình.

Những nỗi đau khi chứng kiến đồng đội hy sinh.

Những suy nghĩ về tình yêu, tuổi trẻ và lý tưởng.

Đó là lý do nhật ký Đặng Thùy Trâm có sức lay động mạnh.

Nó khiến chiến tranh trở nên gần hơn.

Bởi người đọc nhận ra rằng những người sống trong thời chiến cũng từng có một tuổi trẻ giống mình.

Họ cũng từng có gia đình để nhớ.

Có những người thương yêu.

Có những ước mơ.

Có những dự định cho tương lai.

Nhưng chiến tranh đã khiến nhiều người trong số họ không bao giờ có cơ hội sống đến ngày những ước mơ ấy thành hiện thực.

Khu di tích bên dòng sông Trà Câu

Ngày nay, tại huyện Đức Phổ, Quảng Ngãi có Khu di tích Đặng Thùy Trâm, gắn với cuộc đời và những năm tháng hoạt động của nữ bác sĩ tại chiến trường.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu khu di tích này như một địa điểm lưu giữ những dấu tích liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của Đặng Thùy Trâm. (baotanglichsu.vn⁠)

Ở đó, câu chuyện về người nữ bác sĩ trẻ không còn chỉ nằm trong những trang sách.

Nó được gắn với một vùng đất.

Một con đường.

Một bệnh viện dã chiến năm xưa.

Một chiến trường mà chị từng sống và làm việc.

Và những kỷ niệm được người dân địa phương lưu giữ.

Một tuổi xuân gửi lại nơi tuyến lửa

Đặng Thùy Trâm hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi.

Nếu còn sống, chị có thể đã có một cuộc đời rất khác.

Có thể tiếp tục nghề y.

Có thể trở thành một bác sĩ nhiều kinh nghiệm.

Có thể có một gia đình.

Có thể viết thêm rất nhiều trang nhật ký.

Nhưng chiến tranh đã khép lại tất cả những khả năng ấy.

Thứ còn lại là những trang viết.

Và qua những trang viết ấy, một con người tưởng như đã thuộc về quá khứ vẫn có thể trò chuyện với những người sinh ra rất lâu sau khi chiến tranh kết thúc.

Đó có lẽ là sức mạnh đặc biệt của ký ức.

Một người có thể nằm lại ở chiến trường, nhưng những gì họ để lại có thể tiếp tục sống nếu thế hệ sau còn đọc, còn nhớ và còn trân trọng.

Đặng Thùy Trâm đã để lại tuổi xuân ở Quảng Ngãi.

Nhưng những trang nhật ký của chị đã đi xa hơn rất nhiều.

Từ một căn phòng nhỏ giữa chiến trường, những dòng chữ ấy đã trở thành một phần ký ức của cả một thế hệ.

Và hôm nay, khi chúng ta đọc lại câu chuyện ấy trong một đất nước hòa bình, điều đọng lại không chỉ là sự khốc liệt của chiến tranh.

Mà còn là một câu hỏi rất giản dị:

Nếu những người trẻ của ngày hôm qua đã dành tuổi xuân của mình để bảo vệ đất nước, thì người trẻ hôm nay sẽ làm gì để xứng đáng với một cuộc sống hòa bình mà mình đang có?