BÁC SĨ, LIỆT SĨ ĐẶNG THÙY TRÂM – NỮ BÁC SĨ NƠI TUYẾN LỬA

Chân dung bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Ảnh tư liệu

Trong những năm tháng chiến tranh, có những người trẻ đã rời giảng đường, mang theo tri thức và lý tưởng của mình đến những nơi gian khó nhất. Bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm là một người như thế. Chị tình nguyện vào chiến trường miền Nam, gắn bó với công việc cứu chữa thương binh và chăm sóc nhân dân giữa hoàn cảnh thiếu thốn, hiểm nguy. Sau khi chị hy sinh, những trang nhật ký được lưu giữ và trở về với gia đình đã giúp nhiều thế hệ độc giả hiểu hơn về một nữ bác sĩ trẻ, về những năm tháng chiến tranh và những tình cảm chân thành của con người trong hoàn cảnh khắc nghiệt.

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Huế, trong một gia đình trí thức có truyền thống về ngành y. Cha chị là bác sĩ Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm. Lớn lên tại Hà Nội, chị theo học Trường Đại học Y Hà Nội và sớm thể hiện tinh thần tích cực trong học tập, công tác.

Năm 1966, sau khi tốt nghiệp với thành tích xuất sắc, Đặng Thùy Trâm tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Lựa chọn ấy đưa người nữ bác sĩ trẻ rời môi trường học tập quen thuộc để đến với nơi mà kiến thức chuyên môn của chị cần được vận dụng trong những điều kiện vô cùng gian khó. Với chị, nghề y không chỉ là con đường nghề nghiệp mà còn là cơ hội để trực tiếp chăm sóc, cứu chữa những người đang chịu nhiều mất mát vì chiến tranh.

Tháng 3 năm 1967, sau gần ba tháng hành quân, Đặng Thùy Trâm đến Quảng Ngãi và được phân công công tác tại khu vực Đức Phổ. Từ tháng 4 năm 1967, chị làm việc tại Bệnh xá Đức Phổ; đến tháng 3 năm 1968, chị được giao phụ trách bệnh xá. Đây là cơ sở y tế hoạt động giữa vùng chiến sự, chủ yếu điều trị cho thương binh, bệnh binh và chăm sóc nhân dân trong vùng.

Công việc của chị không chỉ dừng lại ở việc khám, chữa bệnh. Trong điều kiện thiếu thốn và thường xuyên phải đối mặt với hiểm nguy, đội ngũ y tế còn phải tìm cách duy trì hoạt động, di chuyển địa điểm khi bị đánh phá để tiếp tục cứu chữa người bị thương. Đặng Thùy Trâm cùng đồng nghiệp bám trụ tại địa bàn, thực hiện nhiệm vụ của người thầy thuốc giữa chiến trường.

Ngày 27 tháng 9 năm 1968, chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Dấu mốc ấy diễn ra trong thời gian chị đang trực tiếp đảm nhiệm công việc tại chiến trường, nơi tinh thần trách nhiệm và sự kiên trì được thử thách qua từng nhiệm vụ hằng ngày.

Bên cạnh công việc cứu chữa thương binh và chăm sóc người bệnh, Đặng Thùy Trâm ghi lại trong nhật ký những suy nghĩ về chiến tranh, gia đình, tình yêu, đồng đội và con đường mình đã lựa chọn. Những trang viết ấy cho thấy chị không chỉ là một người thầy thuốc kiên cường mà còn là một người trẻ giàu tình cảm, có những nỗi nhớ, niềm vui, trăn trở và khát vọng rất đời thường.

Ngày 28 tháng 4 năm 1969, khu vực Bệnh xá Đức Phổ bị đánh phá, buộc cán bộ, nhân viên phải chuyển đến địa điểm mới để tiếp tục hoạt động. Những hoàn cảnh như vậy khiến công việc cứu chữa càng thêm khó khăn. Qua nhật ký, người đọc có thể hình dung rõ hơn cuộc sống giữa chiến trường không chỉ qua những sự kiện lớn, mà còn qua tâm tư của một người trực tiếp sống và làm việc trong hoàn cảnh ấy.

Hình ảnh hai cuốn nhật ký của Bác sĩ Đặng Thùy Trâm tại viện lưu trữ LUCBOCK, TAXAS, Mỹ.

Hai cuốn nhật ký chiến trường của Đặng Thùy Trâm được một cựu quân nhân Mỹ tên Frederic Whitehurst lưu giữ sau khi thu được trong chiến tranh. Tháng 4 năm 2005, những trang viết được trao trả cho gia đình chị. Sau đó, Nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản, đưa câu chuyện về người nữ bác sĩ đến với đông đảo độc giả trong nước và quốc tế.

Giá trị của cuốn nhật ký không chỉ nằm ở những ghi chép về một giai đoạn lịch sử. Qua từng trang viết, người đọc còn gặp được những suy nghĩ, tình cảm và lựa chọn của một con người cụ thể — người đã cố gắng sống có ý nghĩa trong những năm tháng mà sự sống luôn đối diện với hiểm nguy.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trên đường công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm rơi vào ổ phục kích và hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi. Sự ra đi của chị khép lại cuộc đời của một nữ bác sĩ trẻ đã gắn bó với chiến trường, nhưng những đóng góp và trang viết chị để lại vẫn tiếp tục được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Năm 2006, Đặng Thùy Trâm được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những cống hiến và sự hy sinh của chị trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Tác phẩm "Nhật ký Đặng Thùy Trâm" (NXB Hội Nhà văn) và “Đặng Thùy Trâm và cuốn nhật ký thứ ba” (NXB Phụ nữ Việt Nam)

Hành trình trở về của những cuốn nhật ký cũng khiến câu chuyện về chị được biết đến rộng rãi hơn. Từ những trang viết từng được ghi lại giữa chiến tranh, độc giả hôm nay có thể nhìn lại một thời kỳ lịch sử qua trải nghiệm của người trong cuộc. Những dòng nhật ký giúp quá khứ không chỉ hiện lên bằng các mốc thời gian, mà còn bằng tình cảm, nỗi niềm và những điều con người đã cố gắng gìn giữ giữa hoàn cảnh khốc liệt.

Cuộc đời Đặng Thùy Trâm để lại nhiều suy ngẫm về lý tưởng sống và trách nhiệm của người trẻ trước cộng đồng. Chị đã mang kiến thức y khoa đến nơi đồng bào và những người bị thương cần được cứu chữa, lựa chọn gắn bó với công việc đầy gian khó giữa chiến trường. Qua đó, hình ảnh người nữ bác sĩ không chỉ gắn với sự hy sinh mà còn thể hiện ý nghĩa của việc đem tri thức, năng lực và lòng tận tâm phục vụ con người.

Điều khiến những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm tiếp tục chạm đến người đọc chính là sự chân thành trong từng suy nghĩ, tình cảm. Giữa chiến tranh, chị vẫn có những nỗi nhớ, niềm thương, những trăn trở và khát vọng của một người trẻ. Vì thế, khi đọc nhật ký, chúng ta không chỉ nhìn lại một thời kỳ lịch sử đầy mất mát mà còn hiểu hơn những con người đã sống, yêu thương và theo đuổi lý tưởng của mình trong hoàn cảnh khắc nghiệt đến nhường nào.

Với đoàn viên, thanh niên hôm nay, câu chuyện của Đặng Thùy Trâm không phải là lời nhắc nhở phải làm những điều lớn lao, mà là lời gợi mở về cách sống có ích từ những việc gần gũi nhất: học tập nghiêm túc, làm việc bằng tinh thần trách nhiệm, biết sẻ chia với người xung quanh và không thờ ơ trước những khó khăn của cộng đồng. Mỗi thế hệ có hoàn cảnh và nhiệm vụ riêng, nhưng tinh thần sống có lý tưởng, biết đặt lợi ích chung bên cạnh những mong muốn của bản thân vẫn luôn có ý nghĩa.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm vẫn giúp người đọc hôm nay cảm nhận rõ hơn giá trị của hòa bình và những điều mà con người đã phải đánh đổi để bảo vệ Tổ quốc. Nhớ về chị không chỉ là tưởng nhớ một nữ bác sĩ đã hy sinh khi tuổi đời còn trẻ, mà còn là dịp để mỗi người tự hỏi mình có thể làm gì để xứng đáng với những giá trị được trao truyền. Bởi lòng biết ơn lịch sử chỉ thật sự có ý nghĩa khi được tiếp nối bằng một lối sống tử tế, có trách nhiệm và những việc làm thiết thực cho gia đình, cộng đồng, đất nước.