ĐẶNG THÙY TRÂM - TRÁI TIM NGƯỜI BÁC SĨ GIỮA CHIẾN TRƯỜNG

Trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt của dân tộc Việt Nam, có biết bao người trẻ đã rời xa mái trường, gia đình và những ước mơ riêng để đi đến những nơi gian khổ nhất của đất nước. Có người cầm súng trực tiếp chiến đấu, có người vận chuyển lương thực, mở đường, tải đạn, và cũng có những người khoác trên mình chiếc áo blouse của người thầy thuốc, ngày đêm giành giật sự sống cho thương binh giữa bom đạn chiến trường. Trong số những con người ấy, bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm đã trở thành một cái tên đặc biệt. Chị không chỉ được nhớ đến bởi những năm tháng tận tụy cứu chữa thương binh tại chiến trường Quảng Ngãi mà còn bởi những trang nhật ký thấm đẫm tình yêu quê hương, gia đình, đồng đội và khát vọng hòa bình. Cuộc đời Đặng Thùy Trâm chỉ kéo dài chưa đầy hai mươi tám năm, nhưng những gì chị để lại đã vượt qua giới hạn của một đời người để trở thành câu chuyện khiến nhiều thế hệ xúc động. Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942, quê gốc ở Thừa Thiên – Huế và sinh ra, lớn lên tại Hà Nội trong một gia đình trí thức. Cha chị là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm. Được lớn lên trong một gia đình có truyền thống làm nghề y, Đặng Thùy Trâm sớm lựa chọn con đường trở thành bác sĩ. Năm 1966, sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, trước hoàn cảnh đất nước còn chiến tranh, người nữ bác sĩ trẻ đã tình nguyện rời miền Bắc để vào chiến trường miền Nam công tác. Khi ấy, Đặng Thùy Trâm mới ngoài hai mươi tuổi. Ở độ tuổi mà nhiều người trẻ đang bắt đầu xây dựng tương lai, chị cũng có những ước mơ rất đỗi bình thường. Chị yêu gia đình, nhớ Hà Nội, yêu những con đường, hàng cây và những tháng ngày bình yên của tuổi trẻ. Chị cũng có những rung động, những tình cảm riêng tư và những dự định cho cuộc đời mình. Nhưng đất nước đang có chiến tranh. Giữa một cuộc sống bình yên ở hậu phương và những nơi đang thiếu bác sĩ, thuốc men, chị đã lựa chọn lên đường. Cuộc hành trình từ miền Bắc vào chiến trường miền Nam là một chặng đường dài và đầy gian khổ. Người nữ bác sĩ trẻ mang theo hành trang không chỉ là những kiến thức y khoa đã học được mà còn là nhiệt huyết của tuổi trẻ và mong muốn được dùng nghề nghiệp của mình để cứu chữa những người đang chiến đấu. Điểm đến của chị là chiến trường Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi, một địa bàn chiến sự vô cùng ác liệt. Tại đây, Đặng Thùy Trâm phụ trách công tác tại bệnh xá huyện Đức Phổ. Nếu ở thời bình, công việc của một bác sĩ đã là cuộc chạy đua với bệnh tật để giữ lại sự sống cho con người, thì ở chiến trường, cuộc chạy đua ấy còn khắc nghiệt hơn gấp nhiều lần. Bệnh xá nằm giữa núi rừng, điều kiện y tế thiếu thốn, thuốc men và dụng cụ không đầy đủ. Những thương binh được đưa về có người bị thương rất nặng. Phía trên là máy bay thường xuyên trinh sát, đánh phá. Bệnh xá có thể phải di chuyển bất cứ lúc nào để tránh sự phát hiện của đối phương. Trong hoàn cảnh ấy, Đặng Thùy Trâm vừa là bác sĩ, vừa là người chị, người đồng đội luôn cố gắng chăm sóc những thương binh bằng tất cả khả năng của mình. Có những ca cấp cứu diễn ra trong điều kiện thiếu thốn, có những đêm chị gần như không được nghỉ, có những người thương binh dù đã được tận tình cứu chữa nhưng cuối cùng vẫn không thể qua khỏi. Mỗi sự ra đi đều để lại trong người bác sĩ trẻ một nỗi đau. Nhưng chiến tranh không cho phép chị dừng lại quá lâu trong đau buồn. Ngoài kia vẫn còn những người bị thương đang chờ được cứu chữa, và vì thế chị lại tiếp tục công việc của mình. Những người lính đến với bệnh xá có người tuổi đời còn rất trẻ. Họ rời quê hương, gia đình để vào chiến trường rồi trở về trên những chiếc cáng với những vết thương trên cơ thể. Đối với Đặng Thùy Trâm, họ không đơn thuần là những bệnh nhân. Họ là đồng đội, là những người em, người anh cùng chung một lý tưởng và cùng chịu đựng những mất mát của chiến tranh. Chính vì vậy, công việc của người bác sĩ đối với chị không chỉ là chữa một vết thương mà còn là giữ lại một con người cho gia đình, cho đồng đội và cho ngày mai. Trong những năm công tác ở chiến trường, Đặng Thùy Trâm còn gặp và chữa trị cho nhiều cán bộ, chiến sĩ thuộc các lực lượng khác nhau. Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân cho biết bệnh xá của chị từng tiếp nhận những thủy thủ của Tàu 43 thuộc lực lượng tàu không số sau khi họ vào bờ trong tình trạng bị thương và sức khỏe suy kiệt. Những ngày ở bệnh xá đã để lại tình cảm sâu sắc giữa các chiến sĩ với bác sĩ Đặng Thùy Trâm và nhân dân địa phương. Nhưng phía sau hình ảnh một người bác sĩ kiên cường giữa chiến trường vẫn là một cô gái Hà Nội với trái tim vô cùng nhạy cảm. Những lúc hiếm hoi được nghỉ ngơi sau công việc, Đặng Thùy Trâm viết nhật ký. Chị viết về công việc, về đồng đội, về những thương binh, về sự sống và cái chết diễn ra từng ngày trước mắt mình. Chị viết về mẹ, về cha, về những người em và nỗi nhớ gia đình da diết. Chị nhớ Hà Nội, nhớ những tháng ngày bình yên, nhớ những người mình yêu thương. Có lúc chị mạnh mẽ, đầy niềm tin; nhưng cũng có lúc mệt mỏi, cô đơn và đau đớn trước những mất mát của chiến tranh. Chính những cảm xúc rất con người ấy đã khiến những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm sau này chạm đến trái tim của đông đảo độc giả. Đọc những trang viết ấy, người ta không chỉ nhìn thấy một người chiến sĩ cách mạng mà còn nhìn thấy một cô gái trẻ biết yêu, biết nhớ, biết buồn, biết tổn thương và vẫn lựa chọn tiếp tục công việc giữa chiến trường. Đó cũng chính là điều khiến sự lựa chọn của chị trở nên đáng suy ngẫm: lòng dũng cảm không có nghĩa là con người không biết sợ hãi hay đau buồn; đôi khi, lòng dũng cảm chính là dù biết sợ hãi, dù nhớ gia đình và khao khát được sống, con người vẫn tiếp tục thực hiện trách nhiệm mà mình đã lựa chọn. Những năm tháng ở Đức Phổ càng kéo dài, chiến tranh càng trở nên khốc liệt. Bệnh xá nhiều lần phải đối diện với nguy cơ bị phát hiện và đánh phá. Đặng Thùy Trâm cùng đồng đội phải di chuyển trong rừng núi, vừa bảo đảm việc chữa trị cho thương binh, vừa tìm cách bảo vệ bệnh xá. Trong điều kiện ấy, chị vẫn kiên trì với công việc của người bác sĩ. Ba năm tuổi nghề của Đặng Thùy Trâm cũng chính là những năm tháng chị sống giữa chiến trường. Rồi ngày định mệnh cũng đến. Năm 1970, trong khi đang thực hiện nhiệm vụ tại địa bàn Đức Phổ, Đặng Thùy Trâm gặp lực lượng đối phương và hy sinh khi tuổi đời chưa đầy hai mươi tám. Người nữ bác sĩ trẻ đã không thể trở về Hà Nội. Chị không còn có thể bước qua cánh cửa ngôi nhà thân thuộc để gặp lại cha mẹ và những người em. Chị không thể tiếp tục nghề bác sĩ mà mình đã lựa chọn. Chị cũng không thể chứng kiến ngày chiến tranh kết thúc, miền Nam được giải phóng và đất nước thống nhất vào mùa xuân năm 1975. Cuộc đời Đặng Thùy Trâm dừng lại giữa núi rừng Quảng Ngãi. Nhưng câu chuyện về chị chưa dừng lại ở đó. Giữa những gì còn lại sau chiến tranh có hai cuốn nhật ký mà Đặng Thùy Trâm đã viết trong những năm ở chiến trường. Hai cuốn sổ nhỏ tưởng như có thể biến mất giữa bom đạn lại bắt đầu một hành trình đặc biệt kéo dài hơn ba thập niên và vượt qua cả Thái Bình Dương. Một sĩ quan quân báo Hoa Kỳ tên Frederic Whitehurst đã có được những cuốn nhật ký tại chiến trường. Thay vì hủy chúng, ông giữ lại. Hai cuốn nhật ký sau đó được bảo quản tại Hoa Kỳ và suốt nhiều năm, Whitehurst tìm cách xác định gia đình của người nữ bác sĩ Việt Nam đã viết nên chúng. Ba mươi lăm năm trôi qua kể từ khi Đặng Thùy Trâm hy sinh, đến cuối tháng 4 năm 2005, những trang nhật ký cuối cùng cũng trở về với gia đình chị. Có lẽ ít ai có thể hình dung được rằng những dòng chữ một cô gái trẻ viết trong căn bệnh xá giữa rừng núi Quảng Ngãi lại có một hành trình dài đến như vậy. Người viết đã nằm lại chiến trường từ năm 1970, nhưng những trang giấy chị để lại vẫn vượt qua chiến tranh, vượt qua khoảng cách giữa hai đất nước từng ở hai phía của cuộc chiến để trở về quê hương. Sau đó, hai tập nhật ký được xuất bản thành cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm”. Tác phẩm nhanh chóng nhận được sự quan tâm của đông đảo độc giả. Nhật ký được dịch ra nhiều ngôn ngữ và xuất bản tại nhiều quốc gia, giúp câu chuyện về người nữ bác sĩ Việt Nam được biết đến bên ngoài biên giới đất nước. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia đánh giá những trang nhật ký đã góp phần làm cho hình ảnh Đặng Thùy Trâm trở nên quen thuộc với bạn bè quốc tế và thể hiện tinh thần đấu tranh cùng khát vọng hòa bình của một thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến tranh. Điều đặc biệt trong những trang nhật ký ấy là người đọc không chỉ gặp chiến tranh. Giữa bom đạn vẫn có tình yêu. Giữa những mất mát vẫn có hy vọng. Giữa những ca phẫu thuật, những người thương binh và những ngày phải đối diện với cái chết, người nữ bác sĩ vẫn hướng về gia đình, vẫn nhớ những điều bình dị của cuộc sống, vẫn khát khao một ngày đất nước hòa bình. Chính điều ấy khiến câu chuyện về Đặng Thùy Trâm không chỉ là câu chuyện về sự hy sinh mà còn là câu chuyện về giá trị của sự sống. Chị chữa bệnh bởi chị trân trọng sự sống. Chị nhớ gia đình bởi chị yêu cuộc sống. Chị mong hòa bình bởi chị hiểu chiến tranh đã lấy đi quá nhiều điều quý giá của con người. Nhiều năm sau khi chiến tranh kết thúc, những người từng được Đặng Thùy Trâm chữa trị và những người từng sống, chiến đấu cùng chị vẫn nhắc về người nữ bác sĩ trẻ với những ký ức sâu sắc. Tại Đức Phổ, Quảng Ngãi, nơi chị từng sống, làm việc và hy sinh, Khu di tích Đặng Thùy Trâm được xây dựng, trong đó có bệnh xá và khu trưng bày những hình ảnh, hiện vật gắn với cuộc đời chị. Ngày hôm nay, khi đến nơi ấy, người ta không còn nghe tiếng bom rơi hay tiếng máy bay quần thảo trên bầu trời. Những cánh rừng và làng quê Quảng Ngãi đã bước vào cuộc sống hòa bình. Nhưng câu chuyện về cô bác sĩ Hà Nội năm nào vẫn được kể lại. Đặng Thùy Trâm đã không thể trở về sau chiến tranh, nhưng hai cuốn nhật ký của chị đã trở về. Chị không thể trực tiếp kể cho thế hệ sau về những năm tháng mình đã sống, nhưng chính những dòng chữ viết giữa chiến trường đã làm điều ấy thay chị. Chị không thể tiếp tục chữa bệnh cho những người khác, nhưng hình ảnh của một người bác sĩ tận tụy giữa chiến trường vẫn tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ thầy thuốc trẻ. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận Đặng Thùy Trâm là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, liệt sĩ, bác sĩ và là một trong những tấm gương của đội ngũ y, bác sĩ Khu 5 được các thế hệ sau tri ân. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày chị hy sinh. Những người trẻ hôm nay được sinh ra trong hòa bình, được học tập trong những giảng đường đầy đủ, những sinh viên y khoa được tiếp cận với trang thiết bị và những tiến bộ của y học mà thế hệ Đặng Thùy Trâm giữa chiến trường năm xưa không thể có. Nhưng chính sự khác biệt ấy càng khiến chúng ta hiểu sâu sắc hơn giá trị của những gì thế hệ đi trước đã trải qua. Đặng Thùy Trâm không lựa chọn nơi dễ dàng nhất để bắt đầu nghề bác sĩ. Chị đi đến một trong những nơi khó khăn nhất, nơi người bệnh nằm giữa chiến trường, thuốc men thiếu thốn và chính người thầy thuốc cũng có thể hy sinh bất cứ lúc nào. Cuộc đời chị vì thế để lại một bài học không chỉ về lòng yêu nước mà còn về y đức. Đối với một người thầy thuốc, kiến thức có thể giúp chữa một vết thương, nhưng tình thương khiến người bác sĩ không bỏ cuộc trước người bệnh. Đặng Thùy Trâm đã sống những năm tháng cuối cùng của mình bằng cả hai điều ấy. Chị mang kiến thức của một bác sĩ đến chiến trường và mang trái tim của một con người đến bên những người bị thương. Ngày hôm nay, thế hệ trẻ không phải lựa chọn giữa giảng đường và chiến trường như Đặng Thùy Trâm năm 1966. Nhưng mỗi thời đại đều có những trách nhiệm riêng. Tiếp nối tinh thần của chị không có nghĩa là phải tìm kiếm những sự hy sinh lớn lao, mà trước hết là biết sống có trách nhiệm với công việc, biết yêu thương con người, biết đặt tri thức của mình vào những việc có ích cho cộng đồng và biết trân trọng nền hòa bình mà các thế hệ trước đã phải đánh đổi bằng tuổi trẻ và cả cuộc đời. Đối với những người đang học tập và làm việc trong ngành y, câu chuyện của Đặng Thùy Trâm càng có ý nghĩa đặc biệt. Bởi trước khi trở thành một biểu tượng lịch sử, chị là một bác sĩ. Một bác sĩ từng thức bên thương binh, từng đau lòng khi không thể cứu được người bệnh, từng thiếu thuốc, thiếu dụng cụ nhưng vẫn cố gắng làm tất cả những gì có thể. Phía sau danh hiệu và những trang sách hôm nay là hình ảnh rất giản dị của một người thầy thuốc không quay lưng trước sự đau đớn của con người. Đặng Thùy Trâm đã ra đi khi tuổi đời chưa đầy hai mươi tám. Độ tuổi mà hôm nay nhiều người trẻ mới bắt đầu ổn định công việc và xây dựng cuộc sống của riêng mình. Chị đã không có cơ hội sống tiếp những năm tháng ấy. Nhưng những trang nhật ký chị viết giữa chiến trường đã sống thay chị qua thời gian. Từ một cuốn sổ nhỏ giữa núi rừng Đức Phổ, những dòng chữ ấy đã vượt qua hơn ba mươi năm, vượt qua đại dương và cuối cùng trở về với gia đình, rồi đến với hàng triệu độc giả. Có những người thầy thuốc cứu người bằng đôi bàn tay và kiến thức của mình. Có những người sau khi đã đi xa vẫn khiến người khác biết trân trọng sự sống hơn bằng chính câu chuyện mà họ để lại. Đặng Thùy Trâm đã làm được cả hai. Chị từng giành giật sự sống cho những thương binh giữa chiến trường, và nhiều năm sau khi hy sinh, những trang nhật ký của chị vẫn giúp người đọc hiểu hơn về giá trị của tuổi trẻ, tình yêu, trách nhiệm và hòa bình. Bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã nằm lại khi tuổi xuân còn rất trẻ, nhưng trái tim của người nữ bác sĩ ấy dường như vẫn còn đập trong những trang nhật ký chị để lại. Đó là trái tim biết yêu thương giữa chiến tranh, biết đau trước sự mất mát của đồng đội, biết nhớ gia đình giữa núi rừng xa xôi và vẫn giữ niềm tin vào ngày đất nước hòa bình. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, câu chuyện của chị vẫn nhắc nhở các thế hệ hôm nay rằng tuổi trẻ đẹp nhất không chỉ bởi những ước mơ ta dành cho chính mình, mà còn bởi những điều tốt đẹp ta sẵn sàng làm cho người khác, cho cộng đồng và cho quê hương, đất nước.