Đặng Tiến Lợi – Người chiến sĩ đặc công nước đánh sập Trung tâm ra-đa trên đỉnh Sơn Trà

Thời kỳ lịch sử

Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – chiến trường Khu 5, Quảng Nam – Đà Nẵng; năm 1972.
1. Người con Thái Bình vào chiến trường Khu 5

Đặng Tiến Lợi sinh năm 1953, quê xã Quang Minh, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình.

Tuổi trẻ của ông gắn với những năm đất nước đang trong cuộc chiến tranh khốc liệt.

Ông nhập ngũ và được điều vào chiến trường miền Trung.

Tại Khu 5, ông được huấn luyện và chiến đấu trong lực lượng đặc công nước 471 – một đơn vị có nhiệm vụ đặc biệt: đánh các mục tiêu ven biển, cảng, tàu thuyền và những công trình quân sự quan trọng của đối phương.

Đây là loại chiến đấu đòi hỏi sự bí mật gần như tuyệt đối.

Không được để lộ tung tích.

Không được gây tiếng động.

Không được để đối phương phát hiện trước khi hoàn thành nhiệm vụ.

2. Đặc công nước 471 – những người đánh từ hướng biển

Tiểu đoàn Đặc công nước 471 được thành lập và hoạt động trên chiến trường Khu 5.

Đơn vị thực hiện nhiều nhiệm vụ đặc biệt tại khu vực Đà Nẵng và ven biển miền Trung.

Theo Báo Quân đội nhân dân, trong khoảng 5 năm xây dựng và chiến đấu, từ 1971 đến 1975, đơn vị đã thực hiện 41 trận, trong đó có 29 trận dưới nước và 12 trận trên cạn.

Nhưng có một nhiệm vụ đặc biệt:

đánh vào những mục tiêu mà đối phương tin rằng được bảo vệ tuyệt đối.

Trung tâm ra-đa trên bán đảo Sơn Trà chính là một mục tiêu như vậy.

3. Sơn Trà – “con mắt” trên biển Đà Nẵng

Năm 1972, bán đảo Sơn Trà là một vị trí quân sự đặc biệt quan trọng.

Từ trên cao, hệ thống ra-đa có thể quan sát vùng trời và vùng biển quanh Đà Nẵng.

Trung tâm ra-đa được bảo vệ bằng:

hàng rào.

đồn canh.

lính tuần tra.

hệ thống cảnh giới.

Đối với một tổ đặc công, tiến vào mục tiêu đã khó.

Tiến vào mà không bị phát hiện còn khó hơn.

Nhưng nếu phá hủy được trung tâm này, đó sẽ là một đòn đánh trực tiếp vào hệ thống cảnh giới của đối phương.

4. Đêm 15/8/1972

Đêm 15/8/1972.

Trời mưa.

Gió lớn.

Nhưng tổ đặc công vẫn lên đường.

Đặng Tiến Lợi dẫn theo 3 chiến sĩ.

Bốn người.

Một nhiệm vụ.

Một mục tiêu.

Và phía trước là hệ thống phòng thủ của đối phương.

Họ phải vượt qua những chốt canh và các tốp lính tuần tra.

Không thể đi như một đơn vị bộ binh.

Không thể sử dụng hỏa lực mạnh.

Cách duy nhất là:

bí mật tiếp cận.

Chú thích: Lực lượng Đặc công nước 471 – đơn vị hoạt động trên chiến trường Khu 5 trong những năm cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Nguồn: Báo Quân đội nhân dân; Bảo tàng Quân khu 5.

5. Vượt qua những vòng bảo vệ

Theo tư liệu được Bảo tàng Quân khu 5 lưu giữ, tổ của Đặng Tiến Lợi đã vượt qua mưa lớn, gió mạnh, các đồn canh và những tốp lính tuần tiễu để tiến thẳng tới Trung tâm ra-đa.

Mỗi bước đi đều có thể bị phát hiện.

Một tiếng động.

Một ánh đèn.

Một người lính tuần tra quay lại.

Tất cả đều có thể khiến nhiệm vụ thất bại.

Nhưng tổ đặc công vẫn tiến lên.

Chậm.

Im lặng.

Kiên nhẫn.

Cho đến khi mục tiêu ở ngay trước mặt.

6. Trung tâm ra-đa hiện ra trong đêm

Trung tâm ra-đa là một công trình lớn.

Theo tư liệu được giới thiệu tại Bảo tàng Quân khu 5, công trình có chiều cao khoảng 30m, dài 25m, rộng 15m, được xây dựng trên một sân xi-măng rộng khoảng 100m x 150m.

Đối với bốn người lính đặc công:

đó là một mục tiêu khổng lồ.

Nhưng họ không đến đây để đối đầu trực tiếp với lực lượng bảo vệ.

Họ đến để:

đặt thuốc nổ.

Và rút khỏi mục tiêu.

7. Chiếc khóa chốt chì

Trong Bảo tàng Quân khu 5 hiện còn lưu giữ một hiện vật đặc biệt:

bộ khóa chốt chì của Đặng Tiến Lợi.

Một vật rất nhỏ.

Nhưng gắn với một trận đánh lớn.

Chiếc khóa chốt ấy được ông sử dụng trong nhiệm vụ đánh mìn vào khu ra-đa Mỹ trên bán đảo Sơn Trà ngày 15/8/1972.

Một vật nhỏ bé được giữ lại.

Bởi nó là chứng tích của khoảnh khắc một người lính tiến vào nơi nguy hiểm nhất của mục tiêu.

8. Những khối thuốc nổ được đặt xuống

Đặng Tiến Lợi cùng đồng đội tiếp cận công trình.

Thuốc nổ được đặt vào vị trí đã xác định.

Không thể hấp tấp.

Không thể sai.

Bởi chỉ một sơ suất nhỏ có thể khiến cả tổ hy sinh trước khi hoàn thành nhiệm vụ.

Nhưng họ đã hoàn thành phần quan trọng nhất:

đưa thuốc nổ vào mục tiêu.

Sau đó, trận đánh bước sang những giây phút quyết định.

9. Trận đánh trên đỉnh Sơn Trà

Tiếng nổ phá tan màn đêm.

Khu vực Trung tâm ra-đa bị đánh phá.

Tư liệu của Bảo tàng Quân khu 5 ghi nhận trận đánh gây tổn thất lớn cho lực lượng Mỹ – ngụy tại khu vực này.

Nhưng với tổ đặc công, cuộc chiến chưa kết thúc.

Bởi sau tiếng nổ là:

cuộc rút lui.

Và đó thường là thời điểm nguy hiểm nhất.

10. Đặng Tiến Lợi không trở về

Trong trận đánh ấy, Đặng Tiến Lợi đã anh dũng hy sinh.

Người chỉ huy tổ đặc công đã hoàn thành nhiệm vụ.

Nhưng không trở lại căn cứ.

Một người lính mới khoảng 19 tuổi.

Một cuộc đời còn rất trẻ.

Nhưng nhiệm vụ đã được hoàn thành bằng chính mạng sống của ông.

11. Bức thư gửi về quê

Trước khi hy sinh, Đặng Tiến Lợi có để lại thư gửi cha mẹ.

Trong di cảo, ông viết về quá trình trưởng thành của mình từ một học sinh thành người chiến sĩ.

Những dòng thư ấy không phải lời than thở.

Đó là tâm sự của một người lính trẻ về con đường mình đã chọn.

Một chàng trai rời quê Thái Bình.

Vào chiến trường.

Trở thành một chiến sĩ.

Và rồi không trở về.

Bức thư trở thành một phần ký ức về người con của quê hương Quang Minh.

12. Người anh hùng của Đà Nẵng

Đặng Tiến Lợi quê ở Thái Bình.

Nhưng chiến công của ông thuộc về một địa danh khác:

Sơn Trà – Đà Nẵng.

Đây chính là đặc điểm của chiến tranh.

Những người con từ nhiều miền đất nước gặp nhau trên một chiến trường.

Người Thái Bình.

Người Quảng Nam.

Người Đà Nẵng.

Người Quảng Ngãi.

Tất cả cùng chiến đấu trên Khu 5.

Và có những người gửi lại tuổi trẻ của mình ở nơi cách quê nhà hàng nghìn cây số.

13. Danh hiệu Anh hùng

Sau khi hy sinh, Đặng Tiến Lợi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Theo Báo Quân đội nhân dân, ông được tuyên dương danh hiệu này vì những thành tích đặc biệt trong chiến đấu.

Danh hiệu ấy không chỉ dành cho một trận đánh.

Nó ghi nhận cả một tinh thần:

dám nhận nhiệm vụ khó.

dám đi vào nơi nguy hiểm.

hoàn thành nhiệm vụ dù phải hy sinh.

14. Hiện vật còn lại sau nửa thế kỷ

Chiến tranh đã qua hơn nửa thế kỷ.

Nhưng tại Bảo tàng Quân khu 5, chiếc khóa chốt chì của Đặng Tiến Lợi vẫn được lưu giữ.

Một vật rất nhỏ.

Không có vẻ gì đặc biệt.

Nhưng nó kể lại một câu chuyện mà nếu không có nó, có thể nhiều chi tiết về trận đánh sẽ dần bị lãng quên.

Đó là lý do những hiện vật chiến tranh có giá trị đặc biệt.

Chúng giúp lịch sử không chỉ nằm trong sách.

Mà còn nằm trong:

những vật dụng từng nằm trong tay người lính.

Lời kết – Chiếc khóa chốt chì trên đỉnh Sơn Trà

Đêm 15/8/1972, trên bán đảo Sơn Trà, bốn người lính đặc công nước lặng lẽ tiến vào một trong những mục tiêu quan trọng của đối phương.

Không có tiếng hô xung trận.

Không có đội hình lớn.

Không có pháo binh yểm trợ.

Chỉ có:

bóng đêm.

mưa gió.

thuốc nổ.

Và một nhiệm vụ phải hoàn thành.

Người chỉ huy tổ đặc công ấy là Đặng Tiến Lợi.

Ông mới 19 tuổi.

Nhưng đã nhận một nhiệm vụ mà chỉ những người có bản lĩnh đặc biệt mới có thể thực hiện.

Ông không trở về.

Nhưng Trung tâm ra-đa trên đỉnh Sơn Trà đã trở thành mục tiêu của một trận đánh táo bạo.

Chú thích: Bán đảo Sơn Trà ngày nay – địa bàn ghi dấu trận đánh của Đặng Tiến Lợi và tổ đặc công nước năm 1972.
Nguồn: Ảnh hiện trạng; đối chiếu địa danh với tư liệu Bảo tàng Quân khu 5.

Sau hơn nửa thế kỷ, người ta vẫn còn giữ lại chiếc khóa chốt chì của ông.

Một vật nhỏ bé.

Nhưng phía sau nó là cả một câu chuyện về lòng dũng cảm.

Đặng Tiến Lợi – người chiến sĩ đặc công nước của Khu 5, người đã đi vào đêm Sơn Trà năm 1972 và gửi lại tuổi 19 của mình trên đỉnh núi nhìn xuống thành phố Đà Nẵng.