ĐẶNG TÍNH – NGƯỜI CHÍNH ỦY GẮN NHỮNG NĂM THÁNG CUỐI ĐỜI VỚI ĐƯỜNG TRƯỜNG SƠN

Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, có những người cán bộ đã đi qua nhiều chiến trường, đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau và để lại dấu ấn ở những thời điểm quan trọng của đất nước. Đặng Tính là một người như vậy. Ông sinh năm 1920, tên thật là Đặng Văn Tỵ, quê ở xã Cự Khê, huyện Thanh Oai, tỉnh Hà Tây, nay thuộc thành phố Hà Nội. Tham gia cách mạng từ những năm trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông trưởng thành trong chiến đấu, từng hoạt động và công tác ở nhiều địa bàn, rồi đảm nhiệm những vị trí quan trọng trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, ông đặc biệt gắn bó với lực lượng Phòng không – Không quân và sau đó được điều vào tuyến Trường Sơn. Những năm tháng cuối cùng của cuộc đời ông gắn liền với nhiệm vụ xây dựng, tổ chức và chỉ đạo công tác chính trị tại Bộ đội Trường Sơn – lực lượng đang ngày đêm giữ cho tuyến chi viện chiến lược từ hậu phương miền Bắc vào các chiến trường luôn được thông suốt.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đặng Tính tham gia công tác trong chính quyền cách mạng và lực lượng vũ trang. Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu và công tác. Sau năm 1954, ông tiếp tục được giao những trọng trách trong quân đội. Khi lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam được xây dựng, ông tham gia vào quá trình tổ chức, xây dựng lực lượng và từng bước đảm nhiệm các cương vị chỉ huy, chính trị quan trọng. Ông từng giữ chức Cục trưởng Cục Không quân, sau đó là Chính ủy Quân chủng Phòng không – Không quân và Chính ủy kiêm Tư lệnh Quân chủng Phòng không – Không quân. Trong những năm Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân đối với miền Bắc, ông cùng tập thể lãnh đạo Quân chủng tổ chức xây dựng lực lượng, chỉ đạo công tác chính trị và động viên cán bộ, chiến sĩ chiến đấu bảo vệ miền Bắc, bảo vệ hậu phương chiến lược của cả nước.

Những năm tháng công tác trong lực lượng Phòng không – Không quân đã giúp Đặng Tính tích lũy nhiều kinh nghiệm về xây dựng lực lượng, tổ chức chỉ huy và công tác chính trị trong điều kiện chiến tranh ác liệt. Nhưng đến đầu những năm 1970, chiến trường Trường Sơn ngày càng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm chi viện cho miền Nam và các chiến trường trên bán đảo Đông Dương. Tuyến đường từ những con đường mòn ban đầu đã phát triển thành một hệ thống giao thông quân sự rộng lớn với đường bộ, cầu, ngầm, kho tàng, binh trạm, thông tin liên lạc, đường ống xăng dầu và nhiều lực lượng binh chủng hợp thành. Yêu cầu đặt ra không chỉ là vận chuyển hàng hóa mà còn phải tổ chức lực lượng, giữ vững tinh thần chiến đấu và bảo đảm cho toàn tuyến hoạt động trong điều kiện đối phương đánh phá ngày càng quyết liệt.

Ngày 24 tháng 10 năm 1971, Đặng Tính chính thức nhận nhiệm vụ Chính ủy Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Khi ông đến với Trường Sơn, lực lượng 559 đã trải qua hơn một thập kỷ xây dựng và chiến đấu, và từ ngày 29 tháng 7 năm 1970, Bộ Tư lệnh 559 được đổi tên thành Bộ Tư lệnh Trường Sơn. Trên cương vị Chính ủy, Đặng Tính cùng Tư lệnh Đồng Sĩ Nguyên và tập thể Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Trường Sơn tiếp tục củng cố lực lượng, nâng cao hiệu quả công tác đảng, công tác chính trị, động viên cán bộ, chiến sĩ hoàn thành nhiệm vụ bảo đảm giao thông và chi viện chiến trường. Ông không phải là người đặt những viên gạch đầu tiên của tuyến đường Trường Sơn, nhưng ông đến với tuyến đường ở một giai đoạn đặc biệt quan trọng, khi hệ thống Trường Sơn đang được phát triển với quy mô lớn để đáp ứng yêu cầu của chiến trường.

Đường Trường Sơn khi ấy là một chiến trường đặc biệt. Những đoàn xe vận tải phải vượt qua hàng trăm, hàng nghìn kilômét đường rừng. Công binh liên tục mở đường, sửa đường, xây cầu, làm ngầm; bộ đội phòng không bảo vệ các trọng điểm; lực lượng thông tin duy trì liên lạc; các đơn vị xăng dầu xây dựng và vận hành tuyến ống; quân y, kho tàng, giao liên và nhiều lực lượng khác bảo đảm cho toàn hệ thống hoạt động. Đối phương liên tục sử dụng máy bay đánh phá các tuyến đường, kho tàng, bến bãi và trọng điểm giao thông. Trong điều kiện ấy, công tác chính trị không thể tách khỏi nhiệm vụ chiến đấu. Người cán bộ chính trị phải thường xuyên bám đơn vị, nắm tình hình tư tưởng, động viên bộ đội và biến quyết tâm giữ đường, thông xe thành sức mạnh cụ thể trên từng cung đường.

Đặng Tính đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng ý chí và tinh thần trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ Trường Sơn. Ông hiểu rằng một tuyến đường dài hàng nghìn kilômét không thể được giữ vững chỉ bằng phương tiện kỹ thuật. Đằng sau mỗi đoàn xe, mỗi cây cầu, mỗi cung đường là con người. Có những chiến sĩ nhiều ngày không được ngủ trọn giấc vì phải sửa đường sau bom; có những đơn vị công binh phải liên tục xử lý bom mìn; có những lái xe phải vượt qua trọng điểm giữa những trận bom; có những thanh niên xung phong bám mặt đường để bảo đảm giao thông. Chính tinh thần ấy đã giúp Bộ đội Trường Sơn duy trì hoạt động trong một cuộc chiến tranh mà đối phương tìm mọi cách đánh phá, ngăn chặn tuyến chi viện.

Thời gian Đặng Tính công tác ở Trường Sơn cũng là giai đoạn tuyến đường phải phục vụ những chiến trường ngày càng rộng lớn. Năm 1971, tuyến Trường Sơn bảo đảm cho Chiến dịch Đường 9 – Nam Lào; năm 1972, tuyến tiếp tục phục vụ cuộc tiến công chiến lược trên nhiều hướng. Những yêu cầu mới của chiến trường đòi hỏi hệ thống vận tải phải ngày càng cơ động, khối lượng vận chuyển phải tăng lên và công tác bảo đảm phải được tổ chức chặt chẽ hơn. Đặng Tính cùng tập thể lãnh đạo Bộ Tư lệnh Trường Sơn tập trung xây dựng lực lượng, củng cố tổ chức Đảng và phát huy vai trò của công tác chính trị nhằm bảo đảm cho bộ đội hoàn thành nhiệm vụ trong những điều kiện khắc nghiệt nhất.

Nhưng ông không có cơ hội chứng kiến những bước phát triển tiếp theo của tuyến đường. Ngày 4 tháng 4 năm 1973, trong một chuyến đi kiểm tra, thị sát tuyến Tây Trường Sơn tại khu vực Pắc Xoòng, trên cao nguyên Bôlôven thuộc Nam Lào, xe chở Đặng Tính và các cán bộ đi cùng đã trúng mìn chống tăng. Ông cùng một số cán bộ, chiến sĩ hy sinh. Sự ra đi của Chính ủy Đặng Tính là một tổn thất lớn đối với Bộ đội Trường Sơn khi cuộc kháng chiến vẫn đang diễn ra quyết liệt. Ông hy sinh khi mới 53 tuổi, sau hơn một năm gắn bó với cương vị Chính ủy Bộ Tư lệnh Trường Sơn.

Sau khi Đặng Tính hy sinh, Bộ đội Trường Sơn tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Hệ thống đường được mở rộng, lực lượng vận tải được tăng cường, các tuyến ống xăng dầu tiếp tục vươn sâu vào chiến trường, khả năng cơ động lực lượng và vật chất ngày càng lớn. Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, tuyến Trường Sơn đã thực hiện khối lượng vận chuyển đặc biệt lớn, góp phần bảo đảm cho các lực lượng cơ động nhanh chóng vào chiến trường. Từ Tây Nguyên, Huế – Đà Nẵng đến Chiến dịch Hồ Chí Minh, hệ thống hậu cần Trường Sơn đã góp phần quan trọng vào việc tập trung lực lượng và vật chất cho những chiến dịch quyết định, đưa cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đến thắng lợi hoàn toàn.

Đặng Tính không sống đến ngày đất nước thống nhất. Ông cũng không phải là người đầu tiên xây dựng tuyến đường Trường Sơn, bởi trước ông đã có nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ đặt nền móng cho tuyến chi viện chiến lược từ năm 1959. Nhưng trong giai đoạn từ năm 1971 đến năm 1973, ông đã dành toàn bộ tâm huyết cho Bộ đội Trường Sơn, trực tiếp đảm nhiệm công tác chính trị ở một trong những chiến trường đặc biệt quan trọng của cuộc kháng chiến. Sự hy sinh của ông trên tuyến Tây Trường Sơn là một phần trong những mất mát lớn lao của những người đã dành tuổi trẻ và cả cuộc đời cho nhiệm vụ giữ mạch chi viện chiến lược.

Năm 2010, Đặng Tính được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Phần thưởng ấy là sự ghi nhận đối với những đóng góp của ông trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Nhắc đến ông hôm nay là nhắc đến một người cán bộ đã đi qua nhiều chiến trường, từ những năm đầu của cách mạng đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, và cuối cùng nằm lại trên chính tuyến đường mà ông đã dành những năm tháng cuối đời để cùng đồng đội xây dựng, bảo vệ.

Trường Sơn năm xưa giờ đã thay đổi. Những cung đường bom đạn ngày nào đã trở thành những tuyến giao thông phục vụ cuộc sống hòa bình. Nhưng tại những địa danh từng là trọng điểm ác liệt, ký ức về một thế hệ vẫn còn được lưu giữ. Trong ký ức ấy có hình ảnh người Chính ủy Đặng Tính – người đã đến với Trường Sơn khi tuyến đường đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ, đã cùng đồng đội bám tuyến, xây dựng lực lượng và giữ vững tinh thần chiến đấu, rồi mãi mãi nằm lại nơi cao nguyên Bôlôven. Cuộc đời ông là một phần của lịch sử Bộ đội Trường Sơn và cũng là câu chuyện về những con người đã không tiếc tuổi xuân, thậm chí cả tính mạng, để giữ cho con đường chi viện chiến lược luôn hướng về phía trước.