Đặng Trung Thành: người chỉ huy không rời trận địa

Tháng 4 năm 1972, tại điểm cao 1803, đơn vị của Đặng Trung Thành phải đối mặt với một vị trí phòng ngự kiên cố. Đối phương có quân đông, công sự vững và hỏa lực dày đặc. Khi đội hình tiến công bị phát hiện, đạn bắn dữ dội vào những người lính đang vượt lên sườn núi. Đặng Trung Thành bị thương, rồi lại bị thương lần thứ hai. Nhưng thay vì rời trận địa, ông tiếp tục chỉ huy đại đội tiến công, tiêu diệt gần một đại đội đối phương và làm chủ điểm cao. Trong khoảnh khắc ấy, phẩm chất của người chỉ huy không nằm ở lời nói lớn lao, mà ở việc vẫn tỉnh táo nhận trách nhiệm khi chính mình đang chịu đau đớn.

Đặng Trung Thành sinh năm 1947 tại xã Sơn Lai, huyện Hoàng Long, tỉnh Ninh Bình. Tháng 2 năm 1965, khi mới khoảng 18 tuổi, ông nhập ngũ. Đó là thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ngày càng ác liệt. Từ một thanh niên đồng bằng Bắc Bộ, ông đi qua quá trình rèn luyện nghiêm khắc của người lính đặc công, một lực lượng đòi hỏi khả năng bí mật tiếp cận mục tiêu, hành động chính xác và giữ bình tĩnh trong những tình huống mà chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể làm thay đổi kết quả của cả trận đánh.

Con đường trưởng thành của Đặng Trung Thành diễn ra ngay trong chiến đấu. Ông đi từ người chiến sĩ đến cán bộ chỉ huy tiểu đoàn, tham gia tổng cộng 25 trận và hai lần bị thương. Những con số ấy không chỉ phản ánh mật độ chiến đấu. Mỗi trận là một lần người chỉ huy phải đánh giá địa hình, tương quan lực lượng, lựa chọn thời điểm và chịu trách nhiệm về sinh mạng của đồng đội. Đặc công thường tiến vào nơi nguy hiểm nhất bằng lực lượng gọn nhẹ, nên lòng dũng cảm luôn phải đi cùng kỷ luật và trí tuệ. Ở bất cứ cương vị nào, Đặng Trung Thành cũng được ghi nhận là người hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Ngày 24 tháng 4 năm 1971, ông chỉ huy trung đội tiến công một căn cứ có quy mô một tiểu đoàn đóng trong hệ thống công sự vững chắc. Kết quả được ghi nhận là đơn vị tiêu diệt 100 quân đối phương, trong khi phía đơn vị hy sinh một người. Chênh lệch ấy cho thấy hiệu quả của việc chuẩn bị, yếu tố bất ngờ và sự phối hợp chặt chẽ. Đằng sau con số chiến thắng vẫn là mất mát của một đồng đội. Với người chỉ huy, hoàn thành nhiệm vụ không bao giờ có nghĩa là được phép quên cái giá mà tập thể đã trả.

Gần một năm sau là trận điểm cao 1803 ngày 2 tháng 4 năm 1972. Khác với một cuộc tập kích giữ được bí mật đến phút cuối, đội hình lần này bị phát hiện và phải chịu hỏa lực tập trung. Đặng Trung Thành hai lần bị thương nhưng vẫn bám vị trí chỉ huy. Quyết định ở lại không xuất phát từ sự coi nhẹ tính mạng, mà từ nhận thức rằng giữa lúc đội hình chịu sức ép lớn nhất, sự hiện diện của người chỉ huy có thể giữ vững tinh thần và nhịp độ tiến công. Đại đội tiếp tục đánh, tiêu diệt gần một đại đội đối phương và chiếm được điểm cao.

Sau ngày đất nước thống nhất, nhiệm vụ của người lính chưa kết thúc. Đặng Trung Thành tiếp tục chiến đấu và làm nhiệm vụ quốc tế trên các chiến trường Lào và Campuchia. Hồ sơ thành tích cho thấy phạm vi hoạt động của ông kéo dài qua nhiều năm, nhiều địa bàn và nhiều kiểu nhiệm vụ. Một người lính từng quen với những trận đánh thời chống Mỹ phải tiếp tục thích nghi với hoàn cảnh mới, trong khi trách nhiệm bảo vệ đơn vị và hoàn thành nhiệm vụ vẫn không thay đổi.

Ngày 28 tháng 11 năm 1980, Đặng Trung Thành chỉ huy trung đội tiến công một căn cứ trên đường số 8 ở Trung Lào. Đối phương chống cự quyết liệt và tổ chức nhiều đợt phản kích. Trước tình thế đó, ông bình tĩnh điều hành đơn vị giữ thế chủ động; kết quả trận đánh được ghi nhận là 134 quân đối phương bị loại khỏi vòng chiến đấu. Chiến công cho thấy kinh nghiệm của người chỉ huy đã được tích lũy qua nhiều năm: không nao núng trước phản kích, không để sức ép làm rối đội hình và biết biến sự bền bỉ của đơn vị thành ưu thế.

Một trận đánh khác thể hiện rõ nghệ thuật luồn sâu của đặc công diễn ra ngày 24 tháng 12 năm 1981. Đặng Trung Thành dẫn một tổ vượt qua nhiều chặng có lực lượng tuần tra, bí mật vào khu vực đối phương kiểm soát. Tổ chiến đấu diệt 40 quân đối phương, phá hủy hơn 100 tấn hàng quân sự và rút về an toàn. Sự hoang mang sau đòn đánh còn khiến lực lượng đối phương bắn nhầm lẫn nhau, gây thêm thương vong. Giá trị của trận đánh không chỉ ở lượng vật chất bị phá hủy, mà ở việc một lực lượng nhỏ, nhờ bí mật và chính xác, tạo ra tác động lớn hơn nhiều so với quân số của mình.

Trong chiến tranh, người chỉ huy giỏi không chỉ biết đánh thắng. Đặng Trung Thành còn dành nhiều công sức xây dựng Tiểu đoàn 31 đặc công trở thành một đơn vị vững mạnh, lập công xuất sắc. Xây dựng đơn vị là công việc bền bỉ phía sau chiến công: tổ chức huấn luyện, giữ kỷ luật, chăm lo sự đoàn kết, truyền kinh nghiệm cho chiến sĩ trẻ và chuẩn bị để tập thể có thể hoàn thành nhiệm vụ ngay cả trong hoàn cảnh khó khăn. Khi được tuyên dương, ông mang quân hàm trung tá và giữ chức Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 31 đặc công thuộc Quân khu 4.

Những phần thưởng của Đặng Trung Thành phản ánh một quá trình cống hiến lâu dài. Ông được tặng một Huân chương Chiến công hạng nhất, hai Huân chương Chiến công hạng nhì và bốn Huân chương Chiến công hạng ba. Ông ba lần nhận huân chương cao quý của Chính phủ Lào và Campuchia, năm lần đạt danh hiệu Chiến sĩ quyết thắng và tám lần là Chiến sĩ thi đua. Ngày 29 tháng 8 năm 1985, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Các con số trong hồ sơ rất ấn tượng, nhưng điều làm câu chuyện Đặng Trung Thành có sức nặng chính là phẩm chất nằm phía sau chúng. Hai lần bị thương trong một trận mà vẫn giữ quyền chỉ huy; đi qua nhiều chặng tuần tra để đánh đúng mục tiêu rồi đưa tổ chiến đấu trở về an toàn; trưởng thành từ chiến sĩ nhưng không quên công việc xây dựng con người trong đơn vị — tất cả cho thấy lòng dũng cảm của ông luôn gắn với trách nhiệm.

Sự bình tĩnh là một dạng can đảm ít ồn ào. Nó giúp người lính không hành động hấp tấp trước hỏa lực, giúp người chỉ huy nhìn thấy nhiệm vụ chung ngay khi bản thân bị thương và giúp một tập thể đứng vững trong thời điểm dễ dao động nhất. Đặng Trung Thành được ghi nhận là anh hùng không chỉ vì đã có mặt trong 25 trận chiến, mà vì qua từng trận, ông biết biến ý chí cá nhân thành sức mạnh của cả đơn vị.

Câu chuyện ấy để lại bài học còn nguyên giá trị trong thời bình. Trách nhiệm không phải là chọn việc nhẹ khi hoàn cảnh thuận lợi; trách nhiệm được thể hiện rõ nhất khi con người gặp áp lực, đau đớn hoặc nguy hiểm mà vẫn giữ được sự sáng suốt và không bỏ rơi tập thể. Từ người lính 18 tuổi của năm 1965 đến vị trung tá được tuyên dương Anh hùng năm 1985 là một hành trình hai mươi năm rèn luyện. Đặng Trung Thành đã chứng minh rằng bản lĩnh không xuất hiện trong một khoảnh khắc ngẫu nhiên. Nó được tạo nên từ kỷ luật mỗi ngày, từ lòng tin với đồng đội và từ quyết tâm luôn hoàn thành phần việc mà Tổ quốc giao phó.