ĐẶNG TỬ KÍNH – NGƯỜI GIỮ LỬA DUY TÂN NƠI ĐẤT KHÁCH

Đặng Tử Kính là người làng Hải Cô, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An; là chú ruột của chí sĩ Đặng Thái Thân. Ông là một trong năm thành viên sáng lập Duy Tân hội, tổ chức yêu nước tiêu biểu đầu thế kỷ XX do Phan Bội Châu lãnh đạo.

Tháng Giêng năm Ất Tỵ (1905), Đặng Tử Kính cùng Tăng Bạt Hổ tháp tùng Phan Bội Châu sang Nhật Bản với mục đích cầu viện, tìm con đường cứu nước. Tuy mới đặt chân tới Nhật, nhưng nhờ sự giới thiệu của Tăng Bạt Hổ và các nhân sĩ Trung Quốc, ông nhanh chóng tạo dựng được mối quan hệ rộng rãi với các chính khách Nhật Bản. Nhận thấy năng lực và sự tận tụy của ông, Phan Bội Châu giao cho Đặng Tử Kính ở lại Nhật để lo việc ăn ở, học tập cho lưu học sinh Việt Nam, đồng thời đảm nhiệm công tác đối nội, đối ngoại với các lực lượng cách mạng châu Á.

Trong những năm 1905–1906, khi Phan Bội Châu nhiều lần về nước, toàn bộ công việc của phong trào yêu nước tại Nhật đều do Đặng Tử Kính quán xuyến. Đến cuối năm 1908, khi chính phủ Nhật thông đồng với thực dân Pháp trục xuất lưu học sinh Việt Nam, đặc biệt là số đông từ Nam Kỳ, chính ông là người đứng ra xoay xở tiền bạc, giúp anh em trở về an toàn.

Năm 1909, theo hiệp ước ký với Pháp, chính phủ Nhật ra lệnh trục xuất Phan Bội Châu, Đặng Tử Kính cùng toàn bộ cán bộ và lưu học sinh Việt Nam. Phong trào phải chuyển sang hoạt động tại Trung Quốc trong hoàn cảnh vô cùng gian nan, khi nguồn tài chính từ trong nước bị cắt đứt. Đặng Tử Kính cùng Phan Bội Châu dựa vào sự giúp đỡ của các nhân sĩ Trung Quốc, những người dân yêu chuộng chính nghĩa và kiều bào Việt Nam để duy trì phong trào.

Năm 1911, Cách mạng Tân Hợi ở Trung Quốc thành công, mở ra thời cơ mới cho cách mạng Việt Nam. Đặng Tử Kính lập tức từ Xiêm La trở về Quảng Đông. Năm 1912, tại đây, Phan Bội Châu tuyên bố giải tán Duy Tân hội và thành lập Việt Nam Quang Phục hội. Đặng Tử Kính được bầu vào Ban Chấp hành, phụ trách công tác kinh tế – một nhiệm vụ sống còn của tổ chức.

Từ năm 1914, khi Phan Bội Châu và Mai Lão Bạng bị chính quyền Quảng Đông bắt giam, Đặng Tử Kính cùng Nguyễn Thượng Hiền trở thành những người lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam Quang Phục hội. Hai ông sang Xiêm vận động sự hỗ trợ của công sứ Đức và Áo, nhận được 10.000 đồng tiền Xiêm, chia cho ba cánh quân nhằm tấn công vào Móng Cái, Hà Khẩu và Lạng Sơn. Dù kế hoạch không thành công, nhưng tinh thần dấn thân vì độc lập dân tộc của ông vẫn sáng ngời.

Năm 1925, sau sự kiện liệt sĩ Phạm Hồng Thái hy sinh anh dũng tại Sa Điện (Quảng Châu) trong mưu đồ ám sát Toàn quyền Đông Dương Méc-lanh, Đặng Tử Kính vô cùng cảm phục. Ông đã làm bài thơ “Kính dâng hương hồn liệt sĩ Phạm Hồng Thái”, ca ngợi khí phách hy sinh vì nước, góp phần hun đúc tinh thần yêu nước của các thế hệ sau.

Năm 1928, Đặng Tử Kính qua đời tại tỉnh Phi Ước (Xiêm La), khép lại cuộc đời một chí sĩ âm thầm nhưng bền bỉ, suốt đời giữ vai trò “hậu phương” vững chắc cho phong trào cách mạng Việt Nam ở hải ngoại.

Tên tuổi ông gắn liền với sự kiên trì, nghĩa khí và lòng tận trung với Tổ quốc – một người giữ lửa thầm lặng cho hành trình giành độc lập của dân tộc Việt Nam đầu thế kỷ XX.