ĐẶNG VĂN HÒA – DẤU ẤN MỘT DANH THẦN TRÊN ĐẤT HUẾ

Trong lịch sử triều Nguyễn, Đặng Văn Hòa (1791–1856) là một trong những quan lại có thời gian phụng sự lâu dài và đảm nhiệm nhiều trọng trách. Gần 40 năm làm quan dưới bốn triều vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, ông có những đóng góp trên nhiều lĩnh vực từ chính trị, hành chính đến văn hóa, giáo dục và đời sống xã hội. Những dấu tích gắn với cuộc đời và sự nghiệp của ông hiện vẫn được nghiên cứu, bảo tồn trên vùng đất Huế.

Lễ Trai Đặng Văn Hòa (1791 – 1856)

Đặng Văn Hòa, còn được biết đến với tên Đặng Văn Thiêm, xuất thân từ một dòng họ có truyền thống học hành và khoa bảng ở vùng Thừa Thiên. Sau khi bước vào con đường quan trường, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong bộ máy nhà Nguyễn. Quá trình làm quan của ông gắn với nhiều địa phương và những nhiệm vụ khác nhau, qua đó tạo nên một sự nghiệp kéo dài qua bốn triều vua.

Trong thời gian làm quan, Đặng Văn Hòa từng giữ chức Tổng đốc tại nhiều địa bàn như Nam Định – Hưng Yên, Hà Nội – Ninh Bình, Gia Định – Biên Hòa và Bình Định – Phú Yên. Tại triều đình, ông từng đảm nhiệm chức Thượng thư ở nhiều bộ, đồng thời có thời gian tham gia Viện Cơ mật. Việc được giao nhiều trọng trách cho thấy ông là một nhân vật có vị trí đáng kể trong bộ máy quản lý nhà nước đương thời.

Không chỉ hoạt động trong lĩnh vực hành chính, Đặng Văn Hòa còn quan tâm đến những vấn đề trực tiếp liên quan đến đời sống người dân. Trong quá trình làm quan, ông có những đóng góp đối với công tác thủy lợi, đê điều, sản xuất nông nghiệp và ổn định đời sống xã hội. Những công việc này phản ánh một mặt khác trong sự nghiệp của ông: vai trò của một quan lại không chỉ nằm ở việc thực thi công vụ tại triều đình mà còn gắn với việc giải quyết những vấn đề cụ thể tại địa phương.

Bên cạnh sự nghiệp chính trị, Đặng Văn Hòa còn để lại dấu ấn trong lĩnh vực văn hóa và học thuật. Ông từng giữ chức Tổng tài Quốc sử quán, tham gia công việc biên soạn và chỉnh lý các tư liệu lịch sử. Ông cũng để lại những sáng tác văn chương, trong đó có tập Lễ Trai thi chân bản. Những hoạt động này góp phần cho thấy đời sống học thuật của một quan lại triều Nguyễn bên cạnh vai trò hành chính và chính trị.

Mộ phần Đặng Văn Hòa - Di tích lịch sử cấp tỉnh (Ảnh: thuathienhue.gov.vn)

Dấu ấn của Đặng Văn Hòa tại Huế còn được thể hiện qua những đóng góp đối với đời sống văn hóa, tín ngưỡng. Tư liệu hiện có ghi nhận ông từng cung tiến chuông, bia đá, câu đối và hoành phi cho một số ngôi chùa trên địa bàn. Những hiện vật này không chỉ có giá trị về mặt vật chất mà còn là nguồn tư liệu giúp tìm hiểu mối quan hệ giữa nhân vật lịch sử với không gian văn hóa của vùng đất từng là kinh đô.

Sau gần hai thế kỷ, cuộc đời và sự nghiệp của Đặng Văn Hòa vẫn được tiếp tục nghiên cứu. Tháng 10/2025, tại Huế diễn ra hội thảo khoa học về cuộc đời và sự nghiệp của ông với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, tập trung làm rõ thân thế, quá trình làm quan, những đóng góp trên các lĩnh vực và vấn đề bảo tồn các giá trị liên quan đến nhân vật.

Năm 2026, nhân kỷ niệm 170 năm ngày mất của Đặng Văn Hòa, tập sách Lễ Trai Đặng Văn Hòa – Cuộc đời và sự nghiệp được giới thiệu tại Huế. Công trình tập hợp nhiều nghiên cứu nhằm hệ thống hóa tư liệu về cuộc đời, sự nghiệp cũng như những đóng góp của ông đối với lịch sử và văn hóa.

Lễ ra mắt và giới thiệu tập sách Lễ Trai Đặng Văn Hòa

nhân dịp kỷ niệm 170 năm ngày mất của ông (Ảnh: svhttdl.hue.gov.vn)

Việc nghiên cứu về Đặng Văn Hòa trong thời điểm hiện nay không chỉ nhằm nhắc lại một nhân vật của triều Nguyễn mà còn góp phần bổ sung tư liệu cho việc tìm hiểu lịch sử vùng đất Huế. Qua những tư liệu, hiện vật và công trình nghiên cứu được lưu giữ, hình ảnh một vị quan trải qua nhiều giai đoạn của triều Nguyễn được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau.

Đối với thế hệ trẻ, những câu chuyện về Đặng Văn Hòa là một nguồn tư liệu để hiểu rõ hơn về lịch sử Huế và lịch sử dân tộc. Việc tiếp tục sưu tầm, nghiên cứu và giới thiệu các giá trị liên quan đến nhân vật cũng góp phần đưa những tư liệu lịch sử đến gần hơn với đời sống đương đại, để di sản không chỉ được lưu giữ mà còn được nhận thức và phát huy trong hiện tại.