ĐẶNG VĂN NGỮ - CHUYẾN ĐI CUỐI CÙNG VÀ SỰ HY SINH ANH DŨNG - KỲ 5
Kỳ 5 mang tên "Chuyến đi cuối cùng và sự hy sinh anh dũng" là chương bi tráng nhất về cuộc đời Giáo sư Đặng Văn Ngữ. Năm 1967, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt nhất, ông đã quyết liệt xin vào chiến trường miền Nam để nghiên cứu trực tiếp về bệnh sốt rét ác tính. Bài viết tái hiện hành trình hành quân bộ xuyên dãy Trường Sơn của vị Giáo sư dù tuổi đã cao và sức khỏe giảm sút. Ông đi không phải vì danh vọng, mà vì biết rằng nơi tiền tuyến, đồng đội đang rất cần tri thức
1. Quyết tâm hướng về tiền tuyến miền Nam Năm 1967, nhận thấy bệnh sốt rét đang gây tổn thất lớn cho bộ đội hành quân vào miền Nam, Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã nhiều lần viết đơn xin đi thực tế chiến trường. Ông nói: "Tôi phải vào tận nơi, thấy tận mắt thì nghiên cứu mới có giá trị thực chất." Bất chấp những lo ngại về sức khỏe và tuổi tác, ông đã bắt đầu chuyến đi dài nhất cuộc đời mình.
Hành trình dọc Trường Sơn là một cuộc thử thách khủng khiếp đối với một người trí thức vốn chỉ quen với công việc nghiên cứu. Ông cùng các học trò phải mang vác quân tư trang và thiết bị y tế nặng nề, lội qua những dòng thác dữ, ngủ võng giữa rừng già. Nhưng trong suốt hành trình, ông không một lời than vãn, trái lại luôn là người truyền cảm hứng và tinh thần lạc quan cho cả đoàn.
2. Nghiên cứu giữa làn mưa bom bão đạn Đặt chân đến chiến trường Thừa Thiên Huế, ông bắt tay ngay vào công việc. Ông lập phòng thí nghiệm dã chiến ngay tại trạm phẫu thuật tiền phương. Ông trực tiếp thăm khám cho các chiến sĩ mắc sốt rét ác tính, ghi chép tỉ mỉ từng diễn biến lâm sàng để tìm ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất ngay tại hiện trường khốc liệt.
[Image: General Dang Van Ngu hikers with his students on the Truong Son trail]
Ông dạy các cộng sự: "Khoa học phải phục vụ kịp thời cho cuộc chiến, chúng ta không có thời gian để chờ đợi sự đủ đầy." Sự dấn thân của ông đã biến những giờ phút nghiên cứu thành những trận đánh thực sự chống lại bệnh tật, giữ vững quân số cho các đơn vị đang chuẩn bị cho những chiến dịch lớn.
3. Khoảnh khắc bất tử và sự tận hiến đến cùng Ngày 1/4/1967, một trận oanh tạc bằng máy bay B-52 của địch bất ngờ ập xuống khu vực đóng quân của ông. Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã ngã xuống trong khi đang miệt mài với những mẫu ký sinh trùng. Cuốn sổ tay đẫm máu của ông vẫn còn ghi lại những dòng chữ nắn nót về các chủng loại muỗi vừa phát hiện.
Sự ra đi của ông là một nốt lặng hào hùng của lịch sử. Ông đã sống và hy sinh như một người chiến sĩ thực thụ, dùng trí tuệ làm vũ khí và dùng tính mạng làm minh chứng cho lòng trung thành tuyệt đối với nhân dân. Ông ngã xuống, nhưng những nghiên cứu của ông đã đặt nền móng vững chắc cho việc đẩy lùi bệnh sốt rét ở Việt Nam trong những năm sau đó.
