ĐẶNG VĂN NGỮ – NGƯỜI BÁC SĨ MANG PENICILLIN VỀ GIỮA CHIẾN KHU

Giữa chiến tranh, có những người lính ngã xuống không phải vì viên đạn của kẻ thù mà bởi một vết thương bị nhiễm trùng.

Ngày nay, kháng sinh đã trở nên quen thuộc. Nhưng trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, penicillin là một loại thuốc vô cùng quý hiếm.

Với một đất nước nghèo đang chiến đấu trong vòng vây, có đủ thuốc để cứu thương binh là điều hết sức khó khăn.

Giữa hoàn cảnh ấy, có một người bác sĩ đã đặt ra câu hỏi:

Nếu không thể có đủ penicillin từ bên ngoài, liệu người Việt Nam có thể tự tìm cách tạo ra thuốc để cứu người hay không?

Người bác sĩ ấy là Đặng Văn Ngữ.

Ông sinh năm 1910 tại Thừa Thiên Huế. Từ nhỏ, Đặng Văn Ngữ nổi tiếng học giỏi. Sau này, ông theo học ngành y và dần đi sâu vào nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm, ký sinh trùng.

Con đường khoa học đưa ông đến Nhật Bản.

Tại đây, Đặng Văn Ngữ có điều kiện tiếp xúc với một nền y học phát triển, làm việc trong môi trường nghiên cứu thuận lợi và tiếp tục nâng cao chuyên môn.

Nếu lựa chọn ở lại, ông có thể có một sự nghiệp khoa học ổn định.

Nhưng quê hương đang có chiến tranh.

Ngoài chiến trường, thương binh cần thuốc.

Trong rừng núi, bộ đội phải đối mặt không chỉ với quân địch mà còn với bệnh tật.

Đặng Văn Ngữ quyết định trở về.

Năm 1949, sau một hành trình đầy khó khăn, người bác sĩ từ nước ngoài trở lại Việt Nam, tìm đường đến chiến khu Việt Bắc.

Hành trang quý giá nhất ông mang theo không phải tiền bạc.

Đó là kiến thức khoa học và những giống nấm phục vụ nghiên cứu penicillin.

Nhưng trở về chiến khu, Đặng Văn Ngữ phải đối diện với một thực tế hoàn toàn khác phòng thí nghiệm ở nước ngoài.

Không có thiết bị hiện đại.

Không có đầy đủ hóa chất.

Điện và điều kiện vô trùng đều rất hạn chế.

Trong khi đó, nhu cầu về thuốc lại vô cùng cấp bách.

Thương binh từ chiến trường được đưa về với những vết thương do bom đạn. Nếu vi khuẩn xâm nhập, vết thương có thể nhiễm trùng. Khi ấy, ngay cả một vết thương ban đầu không quá nguy hiểm cũng có thể đe dọa tính mạng.

Đặng Văn Ngữ bắt tay vào nghiên cứu.

Từ những điều kiện rất thiếu thốn của chiến khu, ông cùng đồng nghiệp tìm cách nuôi cấy nấm và tạo ra nước lọc penicillin.

Đó chưa phải loại penicillin tinh chế hoàn chỉnh như trong những nhà máy dược phẩm hiện đại.

Nhưng trong hoàn cảnh kháng chiến, thành quả ấy vô cùng quý giá.

Nước lọc penicillin được sử dụng trong điều trị vết thương, góp phần chống nhiễm trùng cho thương binh.

Hãy hình dung một người lính vừa được đưa khỏi chiến trường.

Vết thương còn đau.

Nguy cơ nhiễm trùng luôn hiện hữu.

Ở nơi cách xa những bệnh viện hiện đại, thứ thuốc được tạo ra trong điều kiện hết sức thô sơ lại có thể góp phần giữ lấy mạng sống của anh.

Đằng sau những giọt thuốc ấy là nhiều ngày nghiên cứu của Đặng Văn Ngữ và đồng nghiệp.

Khoa học lúc này không còn là những bài viết trong sách.

Khoa học trở thành một phương tiện cứu người.

Nhưng Đặng Văn Ngữ không dừng lại ở đó.

Ông nhận thấy một kẻ thù khác đang âm thầm tấn công bộ đội: sốt rét.

Ở những vùng rừng núi, muỗi truyền bệnh xuất hiện nhiều. Người mắc sốt rét có thể sốt cao, rét run, kiệt sức và mất khả năng chiến đấu.

Có những đơn vị chưa gặp quân địch nhưng quân số đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng vì bệnh tật.

Đối với một bác sĩ, điều đó đặt ra một nhiệm vụ mới.

Muốn bảo vệ sức chiến đấu của bộ đội, không chỉ chữa người bị thương mà còn phải phòng chống bệnh tật.

Đặng Văn Ngữ dành nhiều năm nghiên cứu ký sinh trùng và sốt rét, tìm hiểu đặc điểm truyền bệnh và những biện pháp phòng chống phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Sau năm 1954, khi miền Bắc được giải phóng, ông tiếp tục công tác nghiên cứu và xây dựng ngành ký sinh trùng học.

Nhưng chiến tranh chưa kết thúc.

Ở miền Nam, chiến trường ngày càng ác liệt. Bộ đội hoạt động trong những vùng rừng núi vẫn phải đối mặt với sốt rét.

Đặng Văn Ngữ một lần nữa lựa chọn đi đến nơi khó khăn.

Ông vào chiến trường để trực tiếp nghiên cứu thực tế bệnh sốt rét và tìm giải pháp bảo vệ bộ đội.

Đó là một quyết định nguy hiểm.

Một nhà khoa học có thể ở lại miền Bắc, nghiên cứu trong điều kiện an toàn hơn.

Nhưng Đặng Văn Ngữ hiểu rằng muốn giải quyết căn bệnh ở chiến trường, phải biết điều gì thực sự đang xảy ra tại chiến trường.

Năm 1967, trong một chuyến công tác nghiên cứu tại chiến trường Trị – Thiên, nơi ông và đồng nghiệp làm việc bị bom Mỹ đánh trúng.

Bác sĩ Đặng Văn Ngữ hy sinh.

Ông ra đi khi mới 57 tuổi.

Một cuộc đời khoa học kết thúc giữa chính nơi mà ông đã lựa chọn đến để tìm cách bảo vệ sức khỏe cho người lính.

Nhưng những công trình và đội ngũ ông góp phần xây dựng vẫn tiếp tục.

Các thế hệ nhà khoa học Việt Nam tiếp tục nghiên cứu sốt rét, ký sinh trùng và nhiều bệnh truyền nhiễm khác. Những thành quả sau này được xây dựng trên nền móng mà những người đi trước như Đặng Văn Ngữ đã đặt xuống.

Nhìn lại cuộc đời ông, có một điều đặc biệt lặp lại nhiều lần.

Khi đang ở nước ngoài với điều kiện nghiên cứu thuận lợi, ông trở về đất nước đang chiến tranh.

Khi có thể nghiên cứu trong điều kiện an toàn hơn, ông lại đi vào chiến trường.

Mỗi lần đứng trước lựa chọn giữa thuận lợi của bản thân và nơi Tổ quốc cần mình hơn, ông đều chọn con đường khó.

Đó có lẽ chính là điều làm nên vẻ đẹp của người trí thức yêu nước.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, câu chuyện Đặng Văn Ngữ không chỉ dạy chúng ta về y học.

Nó đặt ra một câu hỏi lớn hơn:

Kiến thức chúng ta học được sẽ được sử dụng để làm gì?

Một người có thể học rất giỏi để xây dựng tương lai cho bản thân. Điều đó hoàn toàn chính đáng.

Nhưng nếu kiến thức ấy còn có thể giúp người khác, giải quyết một vấn đề của cộng đồng hay đóng góp cho quê hương thì giá trị của nó sẽ lớn hơn rất nhiều.

Từ phòng nghiên cứu ở Nhật Bản đến những căn lán giữa chiến khu Việt Bắc, từ những giọt nước lọc penicillin cứu thương binh đến chuyến đi cuối cùng chống sốt rét giữa chiến trường Trị – Thiên, bác sĩ Đặng Văn Ngữ đã dành trọn cuộc đời cho khoa học và Tổ quốc. Ông ra đi giữa chiến trường, nhưng câu chuyện của ông còn lại như một lời nhắc nhở: người thầy thuốc chân chính không chỉ mang kiến thức trong đầu, mà còn mang trong tim trách nhiệm đối với sự sống của đồng bào mình.