Đặng Văn Ngữ – Người mang phòng thí nghiệm lên đường Trường Sơn

Có những người ra chiến trường với súng trên vai. Cũng có những người mang theo những thứ tưởng như không thuộc về chiến tranh: kính hiển vi, thuốc men, những mẫu bệnh phẩm và những cuốn sổ ghi chép. Giáo sư, bác sĩ Đặng Văn Ngữ là một người như thế.

Sinh năm 1910 tại Huế, Đặng Văn Ngữ sớm bộc lộ niềm say mê với y học. Ông trở thành một nhà khoa học chuyên nghiên cứu ký sinh trùng và bệnh nhiệt đới. Trong những năm kháng chiến chống Pháp, kiến thức của ông không nằm yên trong phòng thí nghiệm. Ông cùng đồng nghiệp nghiên cứu và tổ chức sản xuất penicillin, loại thuốc có ý nghĩa đặc biệt đối với việc điều trị các vết thương nhiễm trùng của thương binh. Trong điều kiện thiếu thốn của chiến tranh, việc tự sản xuất thuốc đã trở thành một công việc vừa khoa học vừa mang ý nghĩa cứu người.

Nhưng Đặng Văn Ngữ không muốn chỉ làm việc từ phía sau. Năm 1967, khi cuộc chiến ở miền Nam ngày càng khốc liệt, ông cùng một số học trò vượt Trường Sơn vào chiến trường để nghiên cứu cách phòng chống sốt rét cho bộ đội và thanh niên xung phong. Với những người lính ở rừng, sốt rét đôi khi nguy hiểm chẳng kém bom đạn. Một căn bệnh có thể khiến cả đơn vị suy yếu, làm người khỏe thành bệnh nhân chỉ sau vài ngày.

Chuyến đi ấy cũng trở thành chuyến đi cuối cùng của ông. Ngày 1/4/1967, Đặng Văn Ngữ hy sinh sau một trận bom khi đang cùng đồng nghiệp thực hiện công việc nghiên cứu. Người thầy thuốc đã đi đến nơi bệnh tật và chiến tranh khắc nghiệt nhất để tìm cách cứu những người đang ở đó, rồi chính ông lại nằm lại giữa chiến trường.

Nhìn lại cuộc đời Đặng Văn Ngữ, điều đáng nhớ không chỉ là những công trình khoa học. Đó là cách ông sử dụng tri thức của mình trong một thời đại mà khoa học không thể đứng ngoài vận mệnh đất nước. Có người cầm súng bảo vệ đồng đội; ông dùng kiến thức để giữ họ khỏi bệnh tật. Và đôi khi, trong một cuộc chiến, một lọ thuốc, một công trình nghiên cứu hay một phương pháp phòng bệnh cũng có thể cứu một con người khỏi ranh giới sống còn.