Đặng Văn Ngữ – Người thầy thuốc giữa rừng sâu Việt Bắc

Trước khi trở về, ông từng có thời gian làm việc và nghiên cứu tại Nhật Bản, nơi nền y học phát triển vượt bậc so với điều kiện trong nước thời bấy giờ. Con đường rời bỏ môi trường nghiên cứu thuận lợi để trở về chiến khu không chỉ là một lựa chọn nghề nghiệp, mà là một quyết định mang tính lý tưởng, đặt sinh mệnh của đồng bào và chiến sĩ lên trên con đường danh vọng cá nhân.

Tại Việt Bắc, ông cùng đồng nghiệp xây dựng những cơ sở y tế dã chiến trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Không phòng thí nghiệm hiện đại, không thiết bị tối tân, tất cả đều phải tận dụng những gì có thể có giữa rừng núi. Trong hoàn cảnh đó, bài toán lớn nhất đặt ra cho ngành quân y là vấn đề nhiễm trùng vết thương – nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong chiến tranh lúc bấy giờ.

Chính trong điều kiện ấy, Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã tiến hành nghiên cứu và nuôi cấy thành công các chủng nấm Penicillium để sản xuất penicillin – một loại kháng sinh quan trọng giúp điều trị nhiễm khuẩn. Việc tạo ra kháng sinh trong điều kiện phòng thí nghiệm dã chiến giữa rừng sâu là một thành tựu mang tính đột phá, thể hiện khả năng thích ứng và sáng tạo của khoa học trong hoàn cảnh chiến tranh.

Nguồn penicillin do ông và cộng sự sản xuất đã được sử dụng rộng rãi trong điều trị thương bệnh binh, góp phần giảm đáng kể tỷ lệ tử vong do nhiễm trùng, hoại tử và các biến chứng sau phẫu thuật. Trong điều kiện chiến tranh kéo dài, nơi mỗi vết thương đều có thể trở thành nguy cơ tử vong, sự ra đời của kháng sinh trong nước đã mang ý nghĩa sống còn đối với hàng vạn người.

Hoạt động của Giáo sư Đặng Văn Ngữ không chỉ giới hạn trong phòng thí nghiệm, mà còn gắn liền với thực tiễn chiến trường. Ông thường xuyên di chuyển giữa các cơ sở y tế dã chiến, theo dõi tình hình điều trị và trực tiếp chỉ đạo công tác nghiên cứu để phù hợp với nhu cầu cấp bách của chiến tranh.

Trong bối cảnh y tế chiến tranh còn nhiều hạn chế, sự đóng góp của ông đã đặt nền móng quan trọng cho ngành quân y Việt Nam, không chỉ trong kháng chiến mà còn trong giai đoạn xây dựng sau này. Thành tựu của ông cho thấy khoa học không tách rời thực tiễn, mà có thể trở thành một phần trực tiếp của cuộc chiến vì sự sống con người.

Trong dòng chảy lịch sử, Đặng Văn Ngữ được ghi nhớ như một nhà khoa học – chiến sĩ, người đã đưa tri thức y học vào giữa rừng sâu Việt Bắc để cứu người giữa khói lửa chiến tranh. Hình ảnh ông không chỉ gắn với phòng thí nghiệm dã chiến, mà còn với những nỗ lực âm thầm nhằm giành lại sự sống cho thương bệnh binh nơi chiến khu.

Và từ những lọ kháng sinh đầu tiên giữa rừng núi, ông đã để lại một di sản đặc biệt: chứng minh rằng ngay cả trong điều kiện khắc nghiệt nhất của chiến tranh, khoa học vẫn có thể trở thành một vũ khí nhân đạo, góp phần làm giảm mất mát và mở rộng hy vọng sống cho con người.