ĐẶNG VĂN THANH – NGƯỜI CHÍNH TRỊ VIÊN ANH HÙNG MỞ ĐƯỜNG HỒ CHÍ MINH TRÊN BIỂN
Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954–1975)
Lực lượng: Hải quân nhân dân Việt Nam – Đoàn 759, sau là Đoàn 125
Cương vị tiêu biểu: Thượng úy, Chính trị viên tàu thuộc Đoàn 125 Hải quân
Danh hiệu: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đường Hồ Chí Minh trên biển là một kỳ tích đặc biệt của nghệ thuật tổ chức và vận tải chiến lược. Những con tàu không số nhỏ bé âm thầm rời bến, vượt qua hàng nghìn hải lý giữa sự kiểm soát gắt gao của đối phương, đưa vũ khí, lương thực và cán bộ từ miền Bắc vào các chiến trường miền Nam. Trên những chuyến đi ấy, cán bộ, chiến sĩ luôn xác định mỗi lần ra khơi có thể là một lần đối mặt với hiểm nguy, thậm chí không trở về. Trong đội ngũ những người làm nên con đường huyền thoại ấy, Đặng Văn Thanh là một trong những gương mặt tiêu biểu nhất – người được biết đến như Anh hùng LLVT nhân dân đầu tiên của Đoàn 759, tiền thân của Lữ đoàn 125 Hải quân.
Đặng Văn Thanh sinh năm 1925, quê xã Thuận Diêm, huyện Thuận Nam, tỉnh Ninh Thuận. Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, năm lên 8 tuổi ông đã phải làm nghề lặn biển, bắt cá ở vùng Cà Ná để kiếm sống. Chính những năm tháng sớm gắn bó với biển cả đã tạo cho ông sự hiểu biết về biển, khả năng chịu đựng gian khổ và một bản lĩnh đặc biệt. Ông tham gia cách mạng rồi nhập ngũ năm 1947. Đến năm 1960, ông được điều ra miền Bắc và bổ sung vào lực lượng Hải quân, từ đó bắt đầu gắn bó với nhiệm vụ vận chuyển chiến lược trên biển.
Một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Đặng Văn Thanh diễn ra vào đêm 26/9/1963. Khi ấy, Bộ Quốc phòng chủ trương mở bến mới tại khu vực Bà Rịa để đưa vũ khí từ miền Bắc vào thẳng chiến trường miền Đông Nam Bộ. Tàu gỗ 41 được giao thực hiện nhiệm vụ. Lê Văn Một làm thuyền trưởng, còn Đặng Văn Thanh là chính trị viên, cùng 11 thủy thủ chở 18 tấn vũ khí xuất phát từ cảng Bính Động, Hải Phòng. Con tàu đã vượt biển và cập bến Bà Rịa thành công, mở thêm một hướng chi viện quan trọng cho chiến trường Khu 7.
Chuyến đi ấy không đơn thuần là một chuyến vận tải. Nó là một cuộc thử thách về bản lĩnh, trí tuệ và khả năng giữ bí mật. Trên biển, tàu phải tuyệt đối tránh để đối phương phát hiện tuyến vận chuyển. Khi gặp nguy hiểm, những người lính tàu không số phải nhanh chóng lựa chọn giữa nghi binh, luồn tránh hoặc chiến đấu. Đặng Văn Thanh luôn thể hiện vai trò của người chính trị viên: vừa cùng chỉ huy thực hiện nhiệm vụ, vừa động viên cán bộ, chiến sĩ bình tĩnh, giữ vững tinh thần và quyết tâm đưa hàng đến đích. Theo tư liệu của Báo Hải quân Việt Nam, từ khi về Đoàn 125 cho đến tháng 1/1967, ông đã trực tiếp chỉ huy 12 chuyến vận chuyển vũ khí, lương thực vượt qua sự kiểm soát, bố phòng nghiêm ngặt của đối phương vào chi viện chiến trường.
Có những chuyến đi mà ranh giới giữa sự sống và cái chết vô cùng mong manh. Khi tàu bị địch bao vây, các chiến sĩ phải chuẩn bị phương án hủy tàu để bảo vệ bí mật tuyến đường. Trong một lần như vậy, Đặng Văn Thanh và đồng đội đã sẵn sàng ở lại với con tàu, chấp nhận hy sinh để không để vũ khí, tài liệu và bí mật vận chuyển rơi vào tay địch. Những con người ấy hiểu rằng nếu con tàu bị bắt và bí mật bị lộ, không chỉ tính mạng của họ bị đe dọa mà cả một tuyến chi viện chiến lược cũng có thể bị tổn thất. Chính sự lựa chọn ấy đã làm nên phẩm chất đặc biệt của những người lính “Đoàn tàu không số”.
Trong những năm tháng hoạt động trên biển, Đặng Văn Thanh còn cùng đồng đội tham gia mở những hướng vận chuyển mới. Từ những chuyến đi vào Khu 8, Khu 7 đến các chiến trường miền Trung, tuyến đường trên biển từng bước được mở rộng, nối hậu phương miền Bắc với những bến bãi bí mật ở miền Nam. Những con tàu nhỏ bé đã vận chuyển một khối lượng lớn vũ khí và hàng hóa, góp phần bổ sung sức mạnh cho chiến trường. Đường Hồ Chí Minh trên biển vì thế trở thành một trong những tuyến chi viện chiến lược quan trọng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
Đồng đội nhớ về Đặng Văn Thanh không chỉ bởi những chuyến đi đầy hiểm nguy mà còn bởi bản lĩnh của một người chỉ huy. Trong những tình huống khó khăn, ông luôn giữ sự bình tĩnh, mưu trí và đặt nhiệm vụ chung lên trên sự an toàn của cá nhân. Báo Quân đội nhân dân từng ghi nhận ông là người có nhiều câu chuyện chiến đấu đặc biệt, đồng thời là một người bình dị, chân thành trong cuộc sống đời thường. Ông trở thành một trong hai cán bộ đầu tiên của Đoàn tàu không số được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Đặng Văn Thanh đã dành phần lớn cuộc đời mình cho biển và cho nhiệm vụ chi viện chiến trường. Từ một cậu bé mồ côi từng lặn biển bắt cá ở Cà Ná, ông trở thành người chính trị viên của những con tàu bí mật, nhiều lần vượt Biển Đông đưa vũ khí vào miền Nam. Cuộc đời ông vì thế là một câu chuyện đặc biệt về sự trưởng thành của người chiến sĩ từ gian khó, về lòng dũng cảm và khả năng biến những trải nghiệm của cuộc đời thành sức mạnh phục vụ Tổ quốc.
Đặng Văn Thanh là một trong những người đã góp phần viết nên bản hùng ca của Đường Hồ Chí Minh trên biển. Những chuyến tàu do ông cùng đồng đội thực hiện không chỉ chở vũ khí, lương thực và cán bộ, mà còn mang theo niềm tin của hậu phương đối với tiền tuyến. Trong những năm tháng đất nước bị chia cắt, giữa trùng khơi mênh mông, những người lính tàu không số đã lặng lẽ mở một con đường đặc biệt – con đường được xây dựng bằng lòng quả cảm, trí tuệ, kỷ luật và sự sẵn sàng hy sinh. Tên tuổi Anh hùng Đặng Văn Thanh vì thế mãi gắn với một chương hào hùng của Hải quân nhân dân Việt Nam và lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
