Danh nhân lịch sử Phạm Viết Chánh

Phạm Viết Chánh khởi đầu sự nghiệp quan trường tại Gia Định và trực tiếp tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đầy gian khổ giai đoạn 1859 - 1862. Sau khi ba tỉnh miền Đông rơi vào tay giặc theo Hòa ước Nhâm Tuất, ông được điều động ra Huế làm việc và thăng dần đến chức Ngự sử. Tuy nhiên, với tấm lòng luôn hướng về quê hương Nam Bộ, năm 1864, ông đã khẩn thiết xin triều đình cho trở vào Nam để lo việc mộ dân khẩn ruộng, xây dựng cơ sở kinh tế và lực lượng để chuẩn bị cho cuộc kháng chiến lâu dài.

Trong thời gian giữ chức Doanh điền sứ rồi Án sát tỉnh An Giang, ông được nhân dân kính trọng gọi bằng cái tên thân thương "Cụ Án Doanh điền". Không chỉ chăm lo đời sống nhân dân, Phạm Viết Chánh còn là người giàu tinh thần tôn sư trọng đạo. Năm 1867, vì không muốn hài cốt của người thầy mẫu mực Võ Trường Toản nằm trong vùng đất bị Pháp chiếm đóng, ông đã cùng các sĩ phu như Phan Thanh Giản, Nguyễn Thông tổ chức cải táng thầy từ Gia Định về làng Bảo Thạnh (Ba Tri, Bến Tre) – nơi mà ngày nay đã trở thành khu di tích văn hóa quan trọng.

Biến cố lịch sử năm 1867 khi quân Pháp cưỡng chiếm ba tỉnh miền Tây đã khiến sự nghiệp quan trường của ông gặp sóng gió. Trước áp lực quân sự và tàu chiến của Pháp tại Châu Đốc, ông cùng các quan đầu tỉnh đã không giữ được thành trì. Dù bị triều đình khép án nặng, nhưng do lâm bệnh nặng, ông được ở lại quê nhà Mỹ Lồng để điều trị và quyết định lui về ở ẩn, giữ vẹn khí tiết của một nhà nho yêu nước cho đến cuối đời.

Di sản của Phạm Viết Chánh không chỉ là những cánh đồng khẩn hoang tại An Giang mà còn là tấm gương về lòng trung quân ái quốc và sự tận tụy với giáo dục, văn hóa dân tộc. Tên của ông hiện nay đã được đặt cho một con đường tại Quận 1 và Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh để ghi nhớ công đức của vị danh sĩ đất Mỹ Lồng.

Sưu tầm