DANH NHÂN NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU – TẤM LÒNG TRUNG NGHĨA VÀ NGÒI BÚT "CHỞ ĐẠO" LẮM HÙNG TÂM

Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888), tục gọi là Đồ Chiểu, tự Mạch Trạch, hiệu Trọng Phủ, Hối Sài. Ông sinh tại quê mẹ ở làng Tân Thới, huyện Bình Dương, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định (nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh), quê gốc ở xã Phong Thủy, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ông là một nhà thơ yêu nước lớn của dân tộc, một thầy giáo mẫu mực, một thầy thuốc giàu y đức và là ngôi sao sáng trên bầu trời văn học Nam Bộ thế kỷ XIX. Tên tuổi của ông gắn liền với biểu tượng về nghị lực phi thường và tấm lòng trung nghĩa sắt son với đất nước.

Cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu là một chuỗi những thử thách và bi kịch nghiệt ngã. Năm 1843, ông thi đỗ Tú tài tại trường thi Gia Định. Đến năm 1849, khi đang ở Huế chuẩn bị tham dự kỳ thi Hội, ông nhận được tin mẹ mất. Với tấm lòng hiếu thảo, ông bỏ thi lập tức quay về quê chịu tang. Trên đường dặm trường vất vả, vì thương khóc mẹ cộng với thời tiết khắc nghiệt, ông bị bệnh nặng dẫn đến mù cả hai mắt khi mới 27 tuổi. Không dừng lại ở đó, hôn ước bị hủy bỏ, gia cảnh sa sút, đất nước lại lâm vào cảnh binh đao xâm lược. Nhưng thay vì gục ngã trước số phận, ông đã vươn lên sống một cuộc đời vô cùng ý nghĩa bằng việc mở trường dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho dân và sáng tác thơ văn.

Khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ rồi chiếm toàn bộ Nam Kỳ, Nguyễn Đình Chiểu đã dùng chính ngòi bút của mình làm vũ khí chiến đấu sắc bén. Tác phẩm truyện thơ Nôm nổi tiếng Lục Vân Tiên ra đời trước khi Pháp xâm lược đã truyền tải những bài học đạo đức cao đẹp về lòng nhân ái, tinh thần nghĩa hiệp, tình mẫu tử và nghĩa vợ chồng. Đến thời kỳ kháng chiến chống Pháp bùng nổ, ông sát cánh cùng các thủ lĩnh nghĩa quân như Trương Định, Phan Tôn, Phan Liêm... viết nên những áng văn tế bất hủ. Trong đó, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc được xem là bức tượng đài bằng thơ đầu tiên dựng nên hình ảnh người nông dân - nghĩa sĩ xông xáo đánh giặc bảo vệ quê hương.

Dù đôi mắt không còn nhìn thấy ánh sáng và phải sống trong sự kiềm kẹp của kẻ thù tại vùng Bến Tre, ông vẫn kiên quyết giữ vững khí tiết trong sạch của người sĩ phu. Thực dân Pháp nhiều lần dụ dỗ, trao trả lại phần ruộng đất của gia đình và phong chức tước, nhưng ông đều kiên quyết từ chối với câu nói nổi tiếng khinh bỉ tiền tài: "Đất chung còn bị chiếm, ruộng riêng có vui gì!". Tư tưởng sáng tác của ông thể hiện rõ nét qua hai câu thơ kinh điển:"Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm / Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà"

Toàn bộ cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Đình Chiểu là bài ca kiêu hãnh về đạo lý làm người, lòng yêu nước nồng nàn và tinh thần bất khuất trước cường quyền. Năm 2021, Đại hội đồng UNESCO đã chính thức thông qua nghị quyết vinh danh Nguyễn Đình Chiểu là Danh nhân Văn hóa Thế giới, khẳng định những giá trị nhân văn cao cả mà ông để lại cho nhân loại.