DANH NHÂN VĂN HÓA NGUYỄN BỈNH KHIÊM – TRẠNG TRÌNH VỚI NHỮNG LỜI SẤM TRUYỀN VƯỢT THỜI GIAN

Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585), tên thật là Nguyễn Văn Đạt, tự Hanh Phủ, hiệu Bạch Vân cư sĩ, quê ở làng Trung Am, xã Lý Học, huyện Vĩnh Bảo, thành phố Hải Phòng. Ông là một nhà triết học, nhà thơ, nhà giáo kiệt xuất thời Mạc, được dân gian kính trọng gọi là Trạng Trình – vị đại trí thức sở hữu nhãn quan triết học và khả năng dự báo lịch sử tài tình.

Sinh ra trong giai đoạn lịch sử đại biến động khi triều Lê suy vong, nhà Mạc thành lập, Nguyễn Bỉnh Khiêm dành trọn tuổi trẻ để học tập và nghiên cứu triết học Dịch lý. Năm 1535, dưới triều vua Mạc Đăng Doanh, ông mới đi thi và đỗ Trạng nguyên khi đã 44 tuổi. Ông ra làm quan và giữ chức Lại bộ Thượng thư, được phong tước Trình Tuyền Hầu.

Nhận thấy triều đình xuất hiện gian thần, ông dâng sớ xin chém 18 kẻ nịnh thần nhưng không được chấp thuận. Nguyễn Bỉnh Khiêm quyết định cáo quan về quê, mở trường dạy học bên sông Luyện, dựng am Bạch Vân và lấy hiệu là Bạch Vân cư sĩ. Học trò của ông đông đảo, nhiều người trở thành trụ cột quốc gia như Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Dữ.

Mặc dù ở ẩn, Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn là người cố vấn tối cao cho các lực lượng phong kiến đương thời (Lê, Trịnh, Mạc, Nguyễn). Lời khuyên nổi tiếng của ông dành cho Nguyễn Hoàng: "Hoành Sơn nhất dải, vạn đại dung thân" đã mở ra con đường mở mang bờ cõi về phương Nam của các chúa Nguyễn. Khối lượng thi văn đồ sộ (Bạch Vân quốc ngữ thi, Bạch Vân am thi tập) cùng những tư tưởng triết học nhân văn của ông đã để lại giá trị vô giá cho văn hóa dân tộc.