Danh tướng cầm quân Lương Hữu Khánh
Bài viết ca ngợi Thượng thư Lương Hữu Khánh (con trai Bảng nhãn Lương Đắc Bằng), một danh tướng văn võ song toàn thời Lê trung hưng. Với tài mưu lược xuất chúng, ông đã lập nhiều chiến công hiển hách chống quân Mạc, tiêu biểu như kế giả làm thuyền chài hiến cá bắt chiến thuyền, hay dựng thành giả đẩy lui 10 vạn quân địch, được phong chức Thượng thư Bộ Binh, tước Đạt Quận công. Không chỉ giỏi binh pháp, ông còn để lại nhiều tác phẩm văn chương giá trị và được nhà sử học Phan Huy Chú xếp vào hàng
Danh tướng cầm quân Lương Hữu Khánh
Trong thời gian “phù Lê diệt Mạc”, Lương Hữu Khánh đã lập nhiều chiến công hiển hách, được sử liệu và gia phả dòng họ ghi lại. Một số sự kiện tiêu biểu như: Tháng 7 năm Đinh Tỵ (1557), đại tướng nhà Mạc là Mạc Kính Điển đem binh thuyền vào cửa Thần Phù uy hiếp Thanh Hóa. Lương Hữu Khánh giả trang làm thuyền chài dâng cá, nhân cơ hội tướng nhà Mạc sơ hở ông vung gươm chém tới khiến kẻ địch hoảng loạn. Phục binh nhà Lê theo đó mà tấn công, thu về được hơn 300 thuyền chiến.
Tháng 4 năm Canh Ngọ (1570) Mạc Kính Điển lại kéo 10 vạn quân và 700 chiến thuyền vào Thanh Hóa với quyết tâm tiêu diệt căn cứ nhà Lê. Trưởng Quận công Trịnh Tùng mở hội các tướng bàn kế sách. Lương Hữu Khánh cùng các tướng sĩ trên dưới một lòng thề dốc sức đánh quân Mạc. Khi quân Mạc tiến vào Yên Trường, ngày đêm đánh phá nhằm vây bắt vua Lê.
Lương Hữu Khánh sai quân sĩ ban đêm cắm thêm tầng lũy, lấy vách ván nhà dân che kín, phía ngoài trát bùn, bên trên cắm chông, tới sáng thì xong tuyến thành giả với pháo đài, châu mai la liệt. Tướng nhà Mạc từ xa quan sát thấy bức tường thành vững chãi, nhầm tưởng quân lực nhà Lê quá mạnh nên đành rút lui, nhờ vậy mà Yên Trường qua cơn hoạn nạn.
Đến năm Mậu Dần (1578), trung tuần tháng 7, quân Mạc lại tiến vào lấn chiếm các huyện ven sông xứ Thanh. Đến cửa Lạch Trào ngay sát làng Hội Triều thì Lương Hữu Khánh và tướng Trịnh Bách chỉ huy quân sĩ đón đánh tiêu diệt thủy quân nhà Mạc. Dốc sức cống hiến tài năng cho sự nghiệp trung hưng nhà Lê, Lương Hữu Khánh đã được phong đến chức Thượng thư Binh bộ, tước Đạt Quận công. Nhà sử học Phan Huy Chú xếp ông vào một trong 39 người tài đức có công phò tá thời Lê trung hưng.
Là người văn võ song toàn, Thượng thư Lương Hữu Khánh không chỉ giỏi bày binh bố trận, lập nhiều công lớn mà còn có sự nghiệp văn chương để đời. Ngoài bài thơ “Nho tăng đồng chu” nổi tiếng khi còn trẻ, ông còn có tập “Sử quan” (800 câu) và “Bạch Vân am thi tập” (100 bài).
Sách “Nam thiên trân dị tập” khi đánh giá về ông có viết: “Sự nghiệp kỳ diệu thường trải qua những vất vả lạ thường. Bảng nhãn Lương Đắc Bằng là thân phụ Lương Hữu Khánh tất biết trước điều đó. Hữu Khánh không làm Trạng nguyên dưới triều Mạc mà làm công thần dưới triều Lê trung hưng. Đất nhà họ Lương được long mạch chính chăng?”.
Nguồn: Báo giáo dục và thời đại
Đền thờ hai danh nhân khoa bảng Lương Đắc Bằng - Lương Hữu Khánh. (Nguồn: Báo Giáo dục và Thời đại)
