Danh tướng Doãn Uẩn – An Tây Mưu lược Tướng, Trấn tây Đại thần thời Vua Thiệu Trị và Tự Đức (1795 – 1850).
Một tấm gương danh tướng kiên trung, nhà chính trị - quân sự quật cường thời Nguyễn, người vừa có công lớn trong việc bảo vệ biên cương Tây Nam, vừa xả thân vì sự nghiệp mở mang và giữ vững chủ quyền đất nước chính là Danh tướng Doãn Uẩn – An Tây Mưu lược Tướng, Trấn tây Đại thần thời Vua Thiệu Trị và Tự Đức (1795 – 1850).
Xuất thân khoa bảng và con đường hoạn lộ
Doãn Uẩn (sinh năm 1795, quê ở làng Ô Mễ, nay thuộc xã Tân Phong, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình) sinh ra trong một gia đình dòng dõi nhà nho hiếu học.
Năm 1828 (thời Vua Minh Mạng), ông đỗ Cử nhân và bước vào chốn quan trường. Nguyễn triều bấy giờ rất coi trọng tài năng của ông. Ông kinh qua nhiều chức vụ quan trọng từ quan văn đến quan võ: Quan sát sứ Quảng Nam, An sát sứ Định Tường, Tuần phủ An Giang, Khâm sai Đại thần.
Doãn Uẩn là vị quan khép mình trong sự liêm chính, sâu sát đời sống nhân dân, tinh thông binh pháp và có tầm nhìn chiến lược sâu sắc về địa chính trị biên giới.
Công lao hiển hách tại Nam Kỳ và Trấn Tây Thành
Giai đoạn những năm 1840–1845, vùng biên giới Tây Nam (tiếp giáp Chân Lạp/Campuchia) rơi vào tình trạng biến động phức tạp do sự can thiệp của quân Xiêm (Thái Lan). Triều đình Huế cử Doãn Uẩn vào Nam Kỳ để vỗ an nhân dân và đảm nhận trọng trách quốc phòng:
Bảo vệ biên cương An Giang - Hà Tiên: Với cương vị Tuần phủ An Giang, ông đã cùng tướng Võ Văn Đức tổ chức phòng thủ kiên cố, bẻ gãy các đợt xâm nhập của quân Xiêm, giữ vững ổn định cho vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Chiến công Sách Sô (1845): Tại mặt trận Chân Lạp, ông trực tiếp chỉ huy quân triều đình đánh bại hoàn toàn lực lượng quân Xiêm do tướng Phi Nhã Chất Tri chỉ huy trong trận Sách Sô lẫy lừng.
Hoàn thành sứ mệnh hòa bình: Nhờ tài năng quân sự kết hợp ngoại giao khéo léo, ông buộc quân Xiêm phải rút quân, ổn định lại vương triều Chân Lạp và củng cố vững chắc chủ quyền của Việt Nam ở dải đất phía Tây Nam.
Ghi nhận chiến công đặc biệt này, Vua Thiệu Trị đã ban tặng ông danh hiệu cao quý "An Tây Mưu lược Tướng" và khắc tên ông vào bài thơ ca ngợi các công thần đặt tại Thái Miếu.
Khai hoang lập ấp và chăm lo đời sống nhân dân
Không chỉ là một vị tướng tài ba trên chiến trường, Doãn Uẩn còn là một nhà quản lý hành chính kiệt xuất:
Chiêu dân lập ấp: Trong thời gian trấn giữ An Giang và Định Tường, ông khuyến khích nông dân khai hoang, đắp đê ngăn mặn, đào kênh dẫn nước ngọt để phát triển sản xuất nông nghiệp.
Tư tưởng thương dân: Ông luôn dèm giữ kỷ luật quân sĩ nghiêm minh, cấm lính quấy nhiễu dân lành. Ông cho rằng "Giữ đất trước hết phải giữ lòng dân, dân có yên thì biên cương mới vững".
Sự hy sinh vì công việc và di sản ngàn thu
Năm 1850, trong khi đang đương chức Binh bộ Thượng thư kiêm Tổng đốc An - Hà (An Giang - Hà Tiên), do làm việc quá sức giữa vùng sông nước khắc nghiệt, Doãn Uẩn lâm bệnh nặng và trút hơi thở cuối cùng ngay tại nơi trấn giữ, hưởng thọ 55 tuổi.
Nghhe tin ông mất, Vua Tự Đức vô cùng thương tiếc, truy tặng ông chức Đô đốc, ban tên thụy là Vũ Thạnh và cho xây đền thờ phụng để ghi nhớ công ơn.
Doãn Uẩn mãi mãi là tượng đài sáng ngời về một danh tướng "văn võ toàn tài", kiên cường nơi đầu sóng ngọn gió để bảo vệ vẹn toàn cõi bờ phương Nam của Tổ quốc.
