DANH TƯỚNG LÊ PHỤ TRẦN: TÀI LƯỢC KIỆT XUẤT VÀ BÊN ĐỖ VỚI LÝ CHIÊU HOÀNG

Trong hàng ngũ công thần dựng nước và giữ nước thời kỳ đầu vương triều nhà Trần, Lê Phụ Trần (tên thật là Lê Tám) đứng hàng đầu về cả văn tài lẫn võ lược. Ông không chỉ là một danh tướng anh dũng kinh qua bão táp chiến tranh, người có công lao trực tiếp cứu sống vua Trần Thái Tông trong thời khắc sinh tử, mà còn là người bạn đời tri kỷ mang lại sự bình yên muộn mằn cho cựu Nữ hoàng Lý Chiêu Hoàng.

Đầu năm 1258, ngọn lửa chiến tranh lan tới Đại Việt khi quân xâm lược Mông Cổ tràn sang bủa văng cõi bờ. Tháng 1 năm 1258, trận đánh quyết định nổ ra tại Bình Lệ Nguyên (nay thuộc Vĩnh Phúc). Trước sức tiến công như vũ bão và lối đánh bắn tên dồn dập của kỵ binh Mông Cổ, quân nhà Trần rơi vào thế vô cùng bất lợi. Giữa trận tuyến mịt mùng tên bay đạn lạc, vua Trần Thái Tông xông xáo chỉ huy nhưng lập tức bị rơi vào vòng vây nguy hiểm của địch. Khi các tướng sĩ quanh vua hoang mang, Ngự sử đại Lê Phụ Trần đã dũng cảm dấn thân vào hiểm nguy. Ông lấy thân mình và chiếc khiên sắt che chắn toàn bộ mũi tên hướng về phía nhà vua, một tay dắt ngựa, một tay hộ vệ đưa Trần Thái Tông lui khỏi trận tuyến an toàn. Không dừng lại ở đó, khi quân Trần rút xuống thuyền trên sông Lô để bảo toàn lực lượng, quân Mông Cổ truy kích bắn tên như mưa xuống bến sông. Chính Lê Phụ Trần đã nhanh trí lấy ván thuyền làm mành che chắn, cản đứng đợt tên độc của địch, giúp đoàn thuyền chở vua và triều đình bơi ra giữa sông an toàn. Hành động dũng cảm và phản ứng nhạy bén của ông đã trực tiếp cứu nhà vua khỏi thảm cảnh bị bắt hoặc tử trận, giúp Đại Việt bảo toàn được bộ chỉ huy tối cao để mở cuộc phản công lịch sử tại Đông Bộ Đầu sau đó.

Sau khi đánh đuổi hoàn toàn quân Mông Cổ, ghi nhận công lao cứu giá vô giá, vua Trần Thái Tông đã khen ngợi Lê Phụ Trần trước triều đình: "Trận Bình Lệ Nguyên, nếu không có Phụ Trần thì trẫm đã mắc mưu của người Mông Cổ." Ông được thăng chức làm Thái bảo (một trong những chức quan cao nhất triều đình), sau đó tiếp tục giữ chức Trần Bắc tướng quân. Không chỉ giỏi võ nghệ và cầm quân, Lê Phụ Trần còn nổi tiếng là người am hiểu sâu sắc việc triều chính và ngoại giao. Năm 1258, ông được vua cử làm Sứ giả sang nhà Nguyên thương thuyết. Bằng bản lĩnh kiên cường, ngôn từ đĩnh đạc và lập luận đập tan những đòi hỏi vô lý của triều đình nhà Nguyên, ông đã bảo vệ thành công vị thế độc lập của Đại Việt trên bàn ngoại giao, khiến nhà Nguyên phải kiêng nể.

Năm 1258, sau khi thu dọn bãi chiến trường và củng cố triều đình, vua Trần Thái Tông đã đưa ra một quyết định đặc biệt: gả cựu Hoàng hậu – Chiêu Thánh công chúa (tức Lý Chiêu Hoàng) cho Lê Phụ Trần để đền đáp công lao cứu mạng. Thời bấy giờ, không ít người dèm pha hay nghi ngại về cuộc hôn nhân này. Tuy nhiên, đối với Lý Chiêu Hoàng – người phụ nữ đã trải qua vô vàn cay đắng, bị phế vị hoàng hậu và sống cô đơn suốt 21 năm chốn cung cấm – sự xuất hiện của Lê Phụ Trần lại là sự cứu rỗi lớn nhất trong đời. Lê Phụ Trần là một bậc trượng phu, quý trọng nhân cách và thấu hiểu nỗi đau của người phụ nữ từng đứng trên đỉnh cao quyền lực. Bằng sự chân thành, kính trọng và bao dung, ông đã mang lại cho Lý Chiêu Hoàng một mái ấm gia đình thực sự trong 20 năm cuối đời. Họ sống bên nhau hòa thuận, sinh được hai người con.

Lê Phụ Trần qua đời trong sự tiếc thương của vua tôi nhà Trần và nhân dân Đại Việt. Cả cuộc đời ông là hình mẫu trọn vẹn của một vị danh thần: lòng trung thành không lay chuyển, lòng quả cảm nơi chiến trường, sự khôn khéo trên bàn ngoại giao và tấm lòng nhân hậu, bao dung trong đời sống gia đình. Chiến công cứu vua của ông tại Bình Lệ Nguyên đã đi vào sử sách như một bài học về lòng dũng cảm, còn cuộc hôn nhân giữa ông và Lý Chiêu Hoàng mãi là một câu chuyện đẹp, ấm áp giữa lòng những trang sử đầy biến động của thế kỷ XIII.