DANH TƯỚNG NGUYỄN TRI PHƯƠNG
Nguyễn Tri Phương tên thật là Nguyễn Văn Chương, sinh năm 1800 tại làng Đường Long, huyện Phong Điền, phủ Thừa Thiên (nay thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế). Xuất thân trong một gia đình nông dân, ông không qua trường lớp võ bị nhưng nhờ tài năng, sự mưu lược và lòng tận tụy, ông từng bước trở thành một trong những danh tướng xuất sắc của triều Nguyễn. Trong nhiều năm, ông được giao chỉ huy quân đội tại nhiều địa phương, góp phần bảo vệ biên giới và giữ gìn an ninh quốc gia.
DANH TƯỚNG NGUYỄN TRI PHƯƠNG
Nguyễn Tri Phương tên thật là Nguyễn Văn Chương, sinh năm 1800 tại làng Đường Long, huyện Phong Điền, phủ Thừa Thiên (nay thuộc tỉnh Thừa Thiên Huế). Xuất thân trong một gia đình nông dân, ông không qua trường lớp võ bị nhưng nhờ tài năng, sự mưu lược và lòng tận tụy, ông từng bước trở thành một trong những danh tướng xuất sắc của triều Nguyễn. Trong nhiều năm, ông được giao chỉ huy quân đội tại nhiều địa phương, góp phần bảo vệ biên giới và giữ gìn an ninh quốc gia.
Năm 1858, khi liên quân Pháp – Tây Ban Nha nổ súng tấn công Đà Nẵng, mở đầu cuộc xâm lược Việt Nam, Nguyễn Tri Phương được triều đình cử làm Tổng chỉ huy mặt trận. Ông đã tổ chức xây dựng hệ thống phòng thủ kiên cố, áp dụng chiến thuật "vườn không nhà trống", kết hợp bao vây, cắt nguồn tiếp tế và hạn chế giao chiến trực diện với quân địch. Chính chiến thuật này đã khiến liên quân Pháp – Tây Ban Nha bị sa lầy hơn một năm tại Đà Nẵng, chịu nhiều tổn thất về lực lượng và dịch bệnh trước khi buộc phải chuyển hướng tấn công vào Gia Định. Chiến dịch phòng thủ Đà Nẵng được xem là một trong những thắng lợi quân sự quan trọng đầu tiên của quân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Đầu năm 1860, Nguyễn Tri Phương được điều vào Nam giữ chức Tổng chỉ huy quân đội tại Gia Định. Ông chỉ đạo xây dựng Đại đồn Chí Hòa, một căn cứ quân sự quy mô lớn nhằm ngăn chặn bước tiến của quân Pháp. Đại đồn được xây dựng với hệ thống thành lũy, hào sâu và công sự kiên cố, trở thành trung tâm phòng thủ quan trọng của triều đình ở Nam Kỳ. Tuy nhiên, do chênh lệch lớn về vũ khí và hỏa lực, cùng với những hạn chế trong chỉ huy chiến lược của triều đình, quân Pháp đã mở Chiến dịch tấn công Đại đồn Chí Hòa vào tháng 2 năm 1861. Sau nhiều giờ chiến đấu ác liệt, đại đồn thất thủ, Nguyễn Tri Phương bị thương nặng nhưng vẫn chỉ huy quân sĩ rút lui có tổ chức, bảo toàn một phần lực lượng. Mặc dù chiến dịch không thành công, tinh thần chiến đấu của ông đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lịch sử quân sự Việt Nam.
Sau khi ba tỉnh miền Đông rồi ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ lần lượt rơi vào tay thực dân Pháp, Nguyễn Tri Phương tiếp tục được triều đình giao nhiều trọng trách. Năm 1873, khi thực dân Pháp do Francis Garnier chỉ huy tiến đánh thành Hà Nội, ông được cử giữ chức Tổng đốc Hà Nội kiêm Tổng chỉ huy phòng thủ Bắc Kỳ. Mặc dù tuổi đã cao và lực lượng phòng thủ còn nhiều hạn chế, ông vẫn trực tiếp chỉ huy quân dân chiến đấu bảo vệ thành. Trong trận phòng thủ thành Hà Nội ngày 20 tháng 11 năm 1873, Nguyễn Tri Phương bị thương nặng khi chỉ huy quân chống trả quyết liệt. Sau khi bị quân Pháp bắt, ông kiên quyết từ chối chữa trị và tuyệt thực để giữ trọn khí tiết của người trung thần. Ông qua đời ngày 20 tháng 12 năm 1873, để lại tấm gương sáng về lòng yêu nước và tinh thần bất khuất.
Cuộc đời của Nguyễn Tri Phương phản ánh tinh thần trách nhiệm và ý chí bảo vệ Tổ quốc của một vị tướng suốt đời tận tụy với đất nước. Dù phải đối mặt với đối phương có ưu thế vượt trội về vũ khí và kỹ thuật quân sự, ông vẫn kiên trì tổ chức phòng thủ, động viên quân sĩ và chiến đấu đến những giây phút cuối cùng. Những chiến dịch phòng thủ Đà Nẵng (1858–1860), xây dựng và bảo vệ Đại đồn Chí Hòa (1860–1861) cùng trận chiến bảo vệ thành Hà Nội (1873) đã ghi dấu tên tuổi Nguyễn Tri Phương trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.
Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Tri Phương được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình công cộng trên cả nước. Ông được tôn vinh là một trong những danh tướng tiêu biểu của Việt Nam thế kỷ XIX, người đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp bảo vệ chủ quyền dân tộc. Tấm gương trung dũng, kiên cường và hết lòng vì nước của ông tiếp tục là nguồn cảm hứng giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ hôm nay.
