Danh tướng Nguyễn Tri Phương và khí tiết lẫm liệt chốn Bắc Thành

Nguyễn Tri Phương (1800 - 1873), tên thật là Nguyễn Văn Chương, quê ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Ông là một đại danh tướng, một vị trọng thần trải qua ba triều vua Nguyễn (Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức). Trong buổi đầu thực dân Pháp nổ súng xâm lược nước ta, tên tuổi của ông gắn liền với ba mặt trận khốc liệt và quan trọng nhất: Đà Nẵng, Gia Định và Hà Nội.

Năm 1858, khi liên quân Pháp - Tây Ban Nha tấn công bán đảo Sơn Trà (Đà Nẵng), Nguyễn Tri Phương được cử làm Tổng chỉ huy quân dân Đại Nam. Bằng chiến thuật xây đắp chiến lũy, phòng ngự kiên cường và bao vây cô lập địch, ông đã đánh bại âm mưu "đánh nhanh thắng nhanh" của thực dân Pháp, buộc chúng phải rút khỏi Đà Nẵng.

Đến năm 1873, thực dân Pháp đưa quân ra Bắc Kỳ hòng đánh chiếm Hà Nội. Dù tuổi đã cao, Nguyễn Tri Phương vẫn được triều đình giao trọng trách khâm mạng giữ thành Hà Nội. Rạng sáng ngày 20 tháng 11 năm 1873, quân Pháp dùng pháo binh bắn phá dữ dội và bất ngờ ập vào thành. Nguyễn Tri Phương cùng con trai là Phò mã Nguyễn Lâm trực tiếp lên mặt thành chỉ huy quân sĩ chiến đấu. Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt, Phò mã Nguyễn Lâm trúng đạn hy sinh, bản thân Nguyễn Tri Phương cũng bị thương nặng ở bụng và rơi vào tay giặc.

Biết ông là vị đại thần có uy vọng lớn, thực dân Pháp ra sức tìm cách cứu chữa vết thương và dùng mọi thủ đoạn dụ dỗ hòng mua chuộc. Thế nhưng, vị tướng già đã khảng khái cự tuyệt. Ông giật bỏ băng găng, từ chối mọi sự chăm sóc của kẻ thù và tuyệt thực ròng rã suốt một tháng trời. Câu nói lẫm liệt của ông trước lúc hy sinh mãi mãi tạc vào sử xanh: "Bây giờ nếu ta chỉ gắng lây lất mà sống, sao bằng thà chết một cách tử tế".

Ngày 20 tháng 12 năm 1873, Nguyễn Tri Phương trút hơi thở cuối cùng, hưởng thọ 73 tuổi. Khí phách kiên trung, bất khuất của ông không chỉ làm cho kẻ thù phải cúi đầu kính phục mà còn hóa thành ngọn lửa thổi bùng lên phong trào kháng chiến chống Pháp của quân và dân ta trên khắp mọi miền Tổ quốc.