DANH TƯỚNG TRẦN NHẬT DUẬT – TÀI NĂNG BÁCH NGHỆ VÀ TRẬN HÀM TỬ BĂNG BĂNG

Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật (1255 – 1330) là con trai thứ sáu của Vua Trần Thái Tông, em trai của Vua Trần Thánh Tông. Ông là một nhà quân sự kiệt xuất, nhà ngoại giao tài ba, đồng thời là một trong những nhân vật kiệt xuất và độc đáo bậc nhất trong lịch sử triều đại nhà Trần. Ông không chỉ đóng góp to lớn vào những chiến công oanh liệt chống quân xâm lược Nguyên - Mông mà còn để lại ấn tượng sâu sắc nhờ sự hiểu biết sâu rộng về ngôn ngữ, phong tục tập quán của nhiều dân tộc khác nhau.

Sớm bộc lộ trí tuệ thiên bẩm cùng tinh thần hiếu học, Trần Nhật Duật có năng khiếu đặc biệt về ngôn ngữ và văn hóa. Ông thông thạo nhiều thứ tiếng của các dân tộc thiểu số vùng cao như người Thái, người Mường, cũng như thấu hiểu sâu sắc tiếng Chăm Pa, tiếng Tàu (Sùng Tỉnh). Không dừng lại ở mặt ngôn ngữ, ông còn nghiên cứu kỹ lưỡng tập quán, lối sống, nghi lễ của từng vùng miền. Nhờ tri thức toàn diện này, ông từng được triều đình giao trọng trách đi thu phục tù trưởng Trịnh Giác Mật ở vùng Đà Giang (Hòa Bình). Bằng sự ام hiểu văn hóa, lòng dũng cảm và phong thái chân thành, ông đã một mình đi vào sào huyệt đối phương, thuyết phục thành công Trịnh Giác Mật quy thuận mà không tốn một giọt máu hay một mũi tên.

Trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên - Mông lần thứ hai (1285), Trần Nhật Duật đảm nhận trọng trách chỉ huy mặt trận Tuyên Quang, chặn đứng các đợt tiến công dữ dội của địch từ phía Bắc. Sau đó, ông linh hoạt rút lực lượng về vùng hạ lưu sông Hồng để tạo thế trận phản công. Tại bến Hàm Tử (nay thuộc huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên), ông đã chỉ huy một trận đánh then chốt, phối hợp tài tình giữa quân triều đình với đội quân "Chiêu Thảo" của Trịnh Hòa Bằng (gồm những người Tống sang Đại Việt tị nạn). Trận Hàm Tử quan đã đập tan đại quân do tướng Toa Đô chỉ huy, tạo ra bước ngoặt chiến lược quyết định mở đường cho quân dân nhà Trần tiến lên giải phóng kinh thành Thăng Long.

Sang cuộc kháng chiến lần thứ ba (1287 – 1288), Trần Nhật Duật tiếp tục lập nhiều chiến công xuất sắc tại mặt trận thủy chiến, góp phần cùng Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn đập tan hoàn toàn ý chí xâm lược của đế chế Nguyên - Mông.

Sau khi đất nước thanh bình, Trần Nhật Duật giữ tới chức Tướng quốc Thái (Đại Thái), trải qua 4 đời vua Trần (Thánh Tông, Nhân Tông, Anh Tông, Minh Tông). Dù ở vị trí cao nhất trong hàng ngũ quan lại, ông luôn giữ thái độ khiêm nhường, khoáng đạt, chan hòa với mọi người và hết lòng vun đắp cho sự phát triển của đất nước. Tấm lòng trung trinh, tài năng bách nghệ cùng nhân cách cao đẹp của Chiêu Văn Vương Trần Nhật Duật đã trở thành một biểu tượng sáng ngời về trí tuệ và bản lĩnh của con người thời Trần.