Danh y Tuệ Tĩnh - Ông Thánh thuốc Nam

Tuệ Tĩnh Thiền sư, tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh (1330 – 1400), quê tại huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Mồ côi cha mẹ từ năm 6 tuổi, ông được các nhà sư nuôi dưỡng cho ăn học tại chùa. Dù thi đỗ Thái học sinh dưới triều vua Trần Dụ Tông năm 22 tuổi, ông không bước vào chốn quan trường mà quyết định quy y bản mệnh, lấy pháp hiệu là Tuệ Tĩnh, dành trọn cuộc đời nghiên cứu y học và bốc thuốc chữa bệnh cứu người.

Trực tiếp chứng kiến nỗi đau bệnh tật của người dân quê nhà, Tuệ Tĩnh đã đặt nền móng độc lập, tự chủ cho y học dân tộc với tư tưởng kiệt xuất: "Nam dược trị Nam nhân" (Thuốc Nam chữa bệnh cho người Nam). Ông tích cực trồng cây thuốc, sưu tầm kinh nghiệm dân gian, biến 24 ngôi chùa thành y xá chữa bệnh và truyền bá các phương pháp phòng bệnh, dưỡng sinh. Ông để lại cho đời hai bộ sách vô giá là Nam dược thần hiệu và Hồng Nghĩa giác tư y thư với hàng ngàn phương thuốc, không chỉ có giá trị y học to lớn mà còn là di sản văn học Nôm quý giá.

Năm 1385, khi đã 55 tuổi, ông bị triều đình đưa đi cống cho nhà Minh. Nơi đất khách quê người, ông tiếp tục dùng tài năng y thuật xuất chúng để chữa bệnh, được vua Minh phong làm Đại y Thiền sư. Tuy nhiên, trong lòng vị danh y luôn khắc khoải một nỗi đau đáu hướng về cội nguồn. Tấm lòng canh cánh với Tổ quốc ấy được ông gửi gắm qua dòng chữ nghẹn ngào khắc trên bia mộ nơi xứ người: "Ai về nước Nam cho tôi về với".

Đến năm 1690, Tiến sĩ Nguyễn Danh Nho khi đi sứ sang Trung Hoa đã xúc động nhận ra mộ người cùng làng, lập tức sao chép và khắc bản bia mang về quê hương Hải Dương. Tấm lòng y đức cao cả, tư tưởng y học vượt thời đại cùng tình yêu quê hương da diết đã đưa Tuệ Tĩnh trở thành vị Tiên thánh của ngành thuốc Nam. Tên tuổi và tấm gương ngời sáng của ông mãi được hậu thế đời đời tri ân, ghi danh tại nhiều ngôi đền cổ và các cơ sở y tế hàng đầu cả nước.