ĐÀO ĐÌNH LUYỆN – NGƯỜI “ANH CẢ” CỦA PHI CÔNG TIÊM KÍCH VIỆT NAM

Đào Đình Luyện, tên thật là Đào Mạnh Hùng, sinh ngày 5/11/1929 tại Phụng Công, Quỳnh Phụ, Thái Bình. Từ tháng 3/1945, khi còn rất trẻ, ông đã tham gia phong trào Việt Minh. Sau khi gia nhập quân đội, ông lần lượt trưởng thành qua nhiều chiến dịch lớn như Việt Bắc, Biên giới, Hòa Bình và Điện Biên Phủ. Chính những năm tháng chiến đấu ấy đã rèn luyện ở ông bản lĩnh của một người chỉ huy.

Khi lực lượng không quân Việt Nam bắt đầu được xây dựng, Đào Đình Luyện bước sang một chặng đường hoàn toàn mới. Từ 1958 đến 1963, ông sang Trung Quốc học và huấn luyện bay. Ngày 30/5/1963, Trung đoàn Không quân tiêm kích 921 – Đoàn Sao Đỏ, trung đoàn không quân tiêm kích đầu tiên của Việt Nam, được thành lập và ông được giao làm Trung đoàn trưởng.

Ngày 6/8/1964, trong bối cảnh chiến tranh phá hoại miền Bắc ngày càng ác liệt, Đào Đình Luyện trực tiếp lái MiG-17 trong tốp máy bay đầu tiên của Trung đoàn 921 từ Mông Tự, Trung Quốc, trở về sân bay Đa Phúc, nay là Nội Bài. Trước một lực lượng không quân còn non trẻ, nhiệm vụ đặt ra rất lớn: phải làm chủ bầu trời và “mở mặt trận trên không thắng lợi”.

Và rồi thời khắc ấy cũng đến. Ngày 3/4/1965, dưới sự chỉ huy của Trung đoàn trưởng Đào Đình Luyện, những chiếc MiG-17 của Trung đoàn 921 xuất kích đối đầu với máy bay Mỹ. Biên đội do Phạm Ngọc Lan, Phan Văn Túc, Hồ Văn Quỳ và Trần Minh Phương thực hiện đã bắn rơi hai chiếc F-8 trên vùng trời Đò Lèn – Thanh Hóa. Đây được ghi nhận là trận thắng đầu tiên của Không quân Nhân dân Việt Nam, mở đầu cho những chiến công trên bầu trời miền Bắc.

Sau trận thắng đầu tiên, Đào Đình Luyện tiếp tục cùng các thế hệ phi công xây dựng và phát triển lực lượng không quân. Ông không chỉ là người chỉ huy mà còn là người đặt nền móng về tổ chức, huấn luyện và nghệ thuật tác chiến trên không cho một lực lượng còn rất trẻ. Những phi công MiG-17 xuất sắc sau đó tiếp tục chuyển loại sang MiG-21, tạo nên thế hệ phi công tiêm kích làm nên nhiều chiến công trong cuộc chiến tranh phá hoại.

Từ người Trung đoàn trưởng đầu tiên của Đoàn Sao Đỏ, Đào Đình Luyện tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách: Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân chủng Không quân, Phó Tổng Tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 1991–1995. Ông được phong quân hàm Thượng tướng năm 1988.

Ông qua đời ngày 3/8/1999. Năm 2015, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ngày nay, tên Đào Đình Luyện vẫn được đặt cho nhiều tuyến đường, như một sự ghi nhớ đối với người được xem là “người anh cả của phi công tiêm kích Việt Nam”.

Điều làm nên câu chuyện Đào Đình Luyện không chỉ là những trận đánh, mà là hành trình từ một người lính của chiến trường mặt đất trở thành người đặt những viên gạch đầu tiên cho lực lượng chiến đấu trên bầu trời. Từ những chiếc MiG-17 đầu tiên trở về Tổ quốc đến trận thắng ngày 3/4/1965, ông đã cùng đồng đội mở ra một trang sử mới của Không quân Nhân dân Việt Nam.