Đạo đức người ăn cơm

Một chiến sĩ bảo vệ Bác - sau này đƣợc phong quân hàm cấp tƣớng - có lần nói rằng: Bác thƣờng dạy quân dân ta “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tƣ”, Bác dạy phải làm gƣơng trƣớc. Bác dạy phải nêu cao đạo đức cách mạng. Có cán bộ nghĩ rằng “đạo đức” cách mạng là để áp dụng trong công tác thôi. Bản thân tôi, đƣợc gần Bác thấy ngay trong khi ăn cơm, Bác cũng đã dạy cho chúng tôi thế nào là “đạo đức”. Thứ nhất, Bác không bao giờ đòi hỏi là Chủ tịch nƣớc phải đƣợc ăn thứ này, thứ kia. Kháng chiến gian khổ đã đành là Bác sống nhƣ một ngƣời bình thƣờng, khi hòa bình lập lại có điều kiện Bác cũng không muốn coi mình là “vua” có gì ngon, lạ là “cống, tiến”. Thứ hai, món ăn của Bác rất giản dị, toàn các món dân tộc, tƣơng cà, cá kho... thƣờng là chỉ 3 món trong đó có bát canh, khá hơn là 4,5 món thôi... Thứ ba, Bác thƣờng bảo chúng tôi, ăn món gì cho hết món ấy, không đụng đũa vào các món khác. Gắp thức ăn phải cho có ý. Nhớ lần đi khu 4, đồng chí Bí thƣ và Chủ tịch Quảng Bình ăn cơm với Bác, trong mâm có một bát mắm Nghệ nhƣng rót hơi nhiều. Bác dùng bữa xong trƣớc, ngồi bên mâm cơm. Hai cán bộ tỉnh ăn tiếp rồi buông đũa. Bác nhìn bát mắm nói: - Hai chú xẻ bát mắm ra, cho cơm thêm vào ăn cho hết. Hai “quan đầu tỉnh” đành phải ăn tiếp vừa no, vừa mặn... Chiều hôm đó, hai đồng chí đƣa Bác đi thăm bờ biển, trời nắng, ăn mặn nên khát nƣớc quá. Lần khác, một cán bộ ngoại giao cao cấp ngƣời Hà Tĩnh đƣợc ăn cơm với Bác, đã gắp mấy cọng rau muống cuối cùng vào bát tƣơng ăn hết. Tƣởng là đã “hoàn thành nhiệm vụ” nào ngờ Bác lại nói: - Tƣơng Nghệ đồng bào cho Bác, ngon lắm. Cháu cho thêm ít cơm vào bát “quẹt” cho hết.... Thứ tƣ, có món gì ngon không bao giờ Bác ăn một mình, Bác xẻ cho ngƣời này, ngƣời kia rồi sau cùng mới đến phần mình, thƣờng là phần ít nhất. Ăn xong thu xếp bát đũa gọn gàng, để đỡ vất vả cho ngƣời phục vụ. Thứ năm, tôi có cảm giác là đôi khi ăn cơm có những giây phút Bác cầm đôi đũa, nâng bát cơm. Bác nhƣ tƣ lự về điều gì đó. Tƣởng nhƣ Bác nghĩ đến đồng bào, cụ già, em bé đói rách ở đâu đâu. Tƣởng nhƣ Bác nhớ lại những ngày lao động ở xứ ngƣời kiếm từng mẩu bánh để ăn, để uống, để làm cách mạng... Hay là Bác lại nghĩ đến những lần tù đày không có gì ăn. Thật khó hiểu mà càng khó hiểu, tôi lại càng thƣơng Bác quá, thƣơng quá. Bây giờ vào những bữa tiệc cao lƣơng, mỹ vị, rƣợu bia thức ăn bày la liệt, quái lạ tôi lại nhớ đến Bác rồi... có ăn cũng chẳng thấy ngon nhƣ khi xƣa ngồi vào mâm cơm đạm bạc với Bác.