Đào đường hầm dưới lòng Đồi A1 – câu chuyện phía sau tiếng nổ quyết định

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Đồi A1 là một trong những vị trí quan trọng và ác liệt nhất. Đây là cứ điểm then chốt trong hệ thống phòng ngự phía Đông của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, trực tiếp bảo vệ khu trung tâm của quân Pháp. Vì vậy, khi quân ta mở đợt tiến công thứ hai từ ngày 30 tháng 3 năm 1954, A1 trở thành một trong những mục tiêu trọng yếu cần phải đánh chiếm.

Trận chiến tại Đồi A1 diễn ra vô cùng quyết liệt. Sau những đợt tiến công, quân ta đã chiếm được một phần cứ điểm nhưng vẫn không thể đánh bật hoàn toàn quân địch. Hai bên giành giật từng đoạn chiến hào, từng ụ súng, từng mét đất. Phía Pháp dựa vào một hệ thống hầm ngầm kiên cố cùng các hỏa điểm được bố trí chặt chẽ để chống trả. Nhiều cuộc tiến công của bộ đội ta gặp khó khăn vì chưa thể xác định chính xác và tiêu diệt được hầm ngầm này.

Trước tình hình đó, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định tìm một phương án đặc biệt. Nếu không thể đánh trực tiếp từ bên ngoài, bộ đội ta sẽ đào một đường hầm bí mật từ trận địa của mình, luồn sâu vào lòng Đồi A1, sau đó đặt một khối thuốc nổ lớn để phá hủy hệ thống phòng ngự của địch.

Nhiệm vụ được giao cho lực lượng công binh của Đại đoàn 316. Trong số những người trực tiếp tham gia đào đường hầm có chiến sĩ công binh Lưu Viết Thoảng, quê ở Yên Dũng, Bắc Giang. Người chiến sĩ ấy từng có nhiều kinh nghiệm tháo gỡ bom, lấy thuốc nổ phục vụ chiến đấu. Trong những ngày chiến đấu trên Đồi A1, anh cùng đồng đội nhận một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: đào đường hầm xuyên sâu vào lòng đồi trong khi phía trên vẫn là trận địa của quân Pháp.

Đào hầm dưới lòng đất đã khó, nhưng đào ngay dưới một cứ điểm địch đang phòng thủ lại càng nguy hiểm hơn. Chỉ cần để lộ tiếng động hoặc hướng đào, toàn bộ công trình có thể bị phá hủy và những người lính bên dưới có thể bị vùi lấp bất cứ lúc nào.

Đường hầm ngày một sâu. Đất đá được đào lên phải nhanh chóng đưa ra ngoài nhưng không được để quân địch phát hiện. Không gian bên trong ngày càng chật hẹp và thiếu không khí. Để giúp những người lính có thể tiếp tục làm việc, anh em phải chẻ nứa đan thành quạt, thay nhau quạt không khí vào đường hầm. Mỗi ca chỉ có thể làm việc trong khoảng thời gian ngắn rồi phải trở ra ngoài. Riêng Lưu Viết Thoảng có thể ở dưới hầm lâu hơn để tiếp tục công việc.

Từng mét đất được đào trong sự căng thẳng. Những người lính phải dùng la bàn để giữ đúng hướng. Có lúc gặp phải lớp đất đá cứng, họ phải tìm cách vòng qua rồi tiếp tục điều chỉnh đường hầm về hướng đã định. Bên trên, trận chiến vẫn diễn ra. Bên dưới, những người lính công binh âm thầm tiến từng bước trong bóng tối.

Cuối cùng, đường hầm cũng được hoàn thành. Nhưng một vấn đề khác lập tức xuất hiện: cần một khối lượng thuốc nổ rất lớn để tạo sức công phá đủ mạnh. Theo kế hoạch, khối thuốc nổ phải đạt khoảng 1.000kg. Trong khi đó, lực lượng ta lúc đầu chỉ có khoảng 500kg thuốc nổ.

Đúng lúc ấy, một cơ hội đặc biệt xuất hiện. Một chiếc máy bay B-24 của quân Pháp bị bắn rơi tại khu vực Bản Kéo. Trong máy bay còn có những quả bom chưa phát nổ. Nguyễn Văn Bạch cùng ba chiến sĩ được giao nhiệm vụ vượt qua bom đạn, tiếp cận chiếc máy bay và tháo lấy thuốc nổ từ những quả bom để đưa về bổ sung cho khối bộc phá đánh Đồi A1.

Công việc vô cùng nguy hiểm. Những quả bom của đối phương có thể phát nổ bất cứ lúc nào. Nhưng với quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, các chiến sĩ vẫn tiến hành tháo gỡ, vận chuyển thuốc nổ về trận địa.

Từng khối thuốc nổ 10kg, 15kg được đưa xuống đường hầm. Cuối cùng, các khối bộc phá được ghép lại thành một khối thuốc nổ gần 1.000kg.

Đêm 6 tháng 5 năm 1954, mọi công việc chuẩn bị đã hoàn tất.

Trong đường hầm sâu dưới lòng Đồi A1, khối bộc phá khổng lồ đã được đặt đúng vị trí. Bên ngoài, các đơn vị bộ binh sẵn sàng chờ hiệu lệnh. Tiếng pháo vẫn dội xuống trận địa. Không ai biết chính xác điều gì sẽ xảy ra sau tiếng nổ, nhưng tất cả đều hiểu rằng đây sẽ là một thời khắc đặc biệt quan trọng của trận đánh.

Đến giờ quy định, người lính được giao nhiệm vụ điểm hỏa thực hiện thao tác cuối cùng.

Một tiếng nổ vang lên.

Mặt đất Đồi A1 rung chuyển.

Khối bộc phá gần 1.000kg phát nổ, tạo thành một hố lớn và phá hủy một phần hệ thống phòng ngự của quân Pháp. Tiếng nổ cũng trở thành hiệu lệnh để các đơn vị bộ binh đồng loạt xung phong. Theo hồi ức của Trung đoàn trưởng Trung đoàn 174 Nguyễn Hữu An, sau tiếng nổ, các mũi tiến công nhanh chóng phát triển vào tung thâm cứ điểm. Khi bộ đội vượt qua khu vực đặt khối bộc phá, một hố lớn hình phễu hiện ra, cho thấy sức công phá mạnh mẽ của khối thuốc nổ.

Quân Pháp trong những hầm ngầm còn lại bị chấn động mạnh và hoảng loạn. Các đơn vị của Trung đoàn 174 nhanh chóng phát triển tiến công. Cuộc chiến trên Đồi A1 bước vào giờ phút quyết định.

Sau nhiều ngày đêm chiến đấu và giành giật từng tấc đất, đến sáng ngày 7 tháng 5 năm 1954, quân ta hoàn toàn làm chủ Đồi A1. Lá cờ “Quyết chiến, quyết thắng” tung bay trên cao điểm, báo hiệu sự sụp đổ của một trong những vị trí phòng ngự quan trọng nhất của Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Chỉ ít giờ sau, toàn bộ Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị quân ta tiêu diệt và bắt sống.

Đằng sau chiến thắng ấy không chỉ có những trận pháo kích dữ dội hay những cuộc xung phong trên mặt đất. Có cả những người lính đã âm thầm làm việc dưới lòng đất, trong bóng tối, thiếu không khí và luôn đối mặt với nguy hiểm. Họ đào từng mét hầm, vận chuyển từng túi đất, đưa từng khối thuốc nổ vào vị trí và chờ đợi thời khắc quyết định.

Lưu Viết Thoảng và những người đồng đội của mình là một phần của câu chuyện ấy. Chiến công đào đường hầm và đưa khối bộc phá lớn vào lòng Đồi A1 đã góp phần tạo nên cửa mở quan trọng để Trung đoàn 174 tiến công, làm chủ cứ điểm. Với những đóng góp trong chiến đấu, Lưu Viết Thoảng sau này được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Quân công hạng Ba và phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày nay, Đồi A1 đã trở thành một di tích lịch sử quan trọng trong Quần thể di tích Chiến trường Điện Biên Phủ. Đường hầm, hố bộc phá và những dấu tích của trận chiến vẫn được lưu giữ như những chứng nhân của một thời kỳ lịch sử đặc biệt. Người đến Đồi A1 hôm nay có thể đứng trên mặt đất bình yên, nhưng phía dưới và xung quanh nơi ấy vẫn còn in dấu những ngày tháng mà từng mét đất phải đổi bằng mồ hôi, máu và sự hy sinh của những người lính.

Tiếng nổ của khối bộc phá gần 1.000kg đã vang lên từ hơn bảy thập kỷ trước. Nhưng câu chuyện về những người lính âm thầm đào đường hầm dưới lòng Đồi A1 vẫn còn nguyên giá trị. Đó là câu chuyện về lòng dũng cảm, trí sáng tạo, tinh thần chịu đựng gian khổ và ý chí quyết tâm của những con người đã góp phần làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.