Đào Duy Từ và chiến lũy Thầy chống quân Trịnh (Thế kỷ XVII)
Bối cảnh lịch sử: Đào Duy Từ là một thiên tài kiệt xuất về cả văn học, quân sự lẫn kiến trúc. Tuy nhiên, vì xuất thân là con trai của một gia đình làm nghề xướng ca (bị triều đình Đàng Ngoài coi là tầng lớp hạ lưu, không cho phép đi thi cử), ông ôm hận, bí mật trốn qua đèo Ngang vào Đàng Trong đầu quân cho Chúa Nguyễn Phúc Nguyên.
Chi tiết sự kiện: Nhận thấy thế lực Đàng Ngoài (Chúa Trịnh) có quân số đông gấp nhiều lần, Chúa Nguyễn muốn giữ vững bờ cõi thì bắt buộc phải xây dựng các công trình phòng ngự kiên cố. Đào Duy Từ được phong làm Nha úy Đổi nội triều chính, ông đã đích thân khảo sát địa hình hiểm trở vùng Quảng Bình và chủ trì thiết kế, đốc thúc binh sĩ xây dựng hệ thống chiến lũy vĩ đại: Lũy Trường Dục và Lũy Thầy (Lũy Nhật Lệ). Lũy Thầy cao hơn 3 mét, dài tới mười mấy cây số, xây đắp bằng đất đá dăm kết hợp cọc tre gỗ kiên cố, chạy dọc theo bờ sông Nhật Lệ. Trên mặt lũy cứ cách một đoạn lại bố trí một bệ bắn súng thần công, tạo thành một hệ thống phòng thủ liên hoàn, khép kín.
Kết cục & Ý nghĩa: Trong suốt các cuộc chiến tranh Trịnh - Nguyễn sau đó, đại quân chúa Trịnh nhiều lần mang hàng vạn quân tinh nhuệ phối hợp thuyền chiến tấn công Thuận Hóa, nhưng tất cả đều bị bẻ gãy, thảm bại trước sự kiên cố của Lũy Thầy. Công trình vĩ đại của Đào Duy Từ giúp bảo vệ vững chắc nền độc lập cho Đàng Trong, định hình ranh giới lịch sử sông Gianh suốt hơn một thế kỷ.
