“ĐÀO TẤN - NỖI LÒNG BÊN DÒNG SÔNG CÔN”
Giữa lúc triều đình nhiễu nhương và bóng tối thực dân bao phủ, có một vị Thượng thư chọn cách "mượn chén rượu, câu ca" để đánh thức lòng yêu nước. Chuyện về Đào Tấn – vị "Hậu Tổ" ngành Tuồng, người đã biến sân khấu thành chiến trường thầm lặng chống lại sự đồng hóa văn hóa.
Vào những năm cuối thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp đã bắt đầu cắm rễ sâu vào đất kinh kỳ, có một vị quan đại thần quê gốc Bình Định vẫn đêm đêm thức trắng bên ánh đèn dầu tại vinh thự. Đó là Đào Tấn. Người đời thấy ông say mê gọt giũa từng lời ca, điệu múa thì cho rằng ông hưởng lạc, nhưng ít ai thấu được cái tâm can rỉ máu của một sĩ phu yêu nước.
Có lần, một người bạn tâm giao hỏi ông: "Đất nước đang buổi nghiêng ngả, sao Thượng thư lại tốn công vào những tích tuồng viển vông?".
Đào Tấn chỉ khẽ rót chén rượu, ánh mắt nhìn xa xăm về phía dãy núi ven dòng sông Côn rồi đáp: "Người ta có thể chiếm đất, nhưng không thể chiếm được hồn người nếu dân ta còn biết khóc, biết cười cùng những tấm gương trung nghĩa trên sân khấu. Tuồng của tôi không phải để mua vui, mà để giữ cái đạo làm người, giữ cái khí tiết của kẻ sĩ trước cơn bão táp."
Và thế là, dưới ngòi bút của ông, những nhân vật như Tiết Cương, Tạ Ngọc Lân hiện lên rực rỡ với lòng trung quân ái quốc, đối lập hoàn toàn với lũ gian thần bán nước. Mỗi buổi diễn Tuồng tại Bình Định thời đó không khác gì một buổi hiệu triệu lòng dân. Người xem thấy trong đó nỗi đau mất nước, thấy cả cái chí hướng quật cường không bao giờ khuất phục. Cụ Đào đã dùng "thời hoa lửa" của chính cuộc đời mình để thắp lên một ngọn lửa văn hóa, giữ cho quốc hồn quốc túy không bị lụi tàn dưới gót giày viễn chinh.
