Đào Trinh Nhất – từ chỗ ngồi bên thợ in đến những ghi chép về văn hóa đọc

ó một hình ảnh về Đào Trinh Nhất giúp người đọc hình dung nhịp làm báo Sài Gòn trước đây: ông ngồi viết ngay tại nhà in, hoàn thành bài rồi giao cho thợ sắp chữ. Chi tiết được Báo Thanh Niên nhắc lại trong loạt Nhật trình kể chuyện cho thấy sự gần gũi giữa người viết và người biến bản thảo thành trang báo.

Theo nguồn này, khi làm cho Đuốc nhà Nam, Đào Trinh Nhất có lúc viết tại nhà in Thạnh Thị Mậu. Công việc báo chí khi ấy phụ thuộc chặt vào cơ sở in: tiền công, mặt bằng và việc vận hành máy móc đều có thể ảnh hưởng đến ngày phát hành. Đặt người ký giả trong môi trường ấy, ta hiểu thêm rằng bài báo đến tay bạn đọc là kết quả lao động của nhiều người, chứ không chỉ một chữ ký tác giả.

Một khảo cứu trên Văn Nghệ Huế giới thiệu Đào Trinh Nhất (1900–1951), tự Quán Chi, là nhà văn, nhà báo và người viết biên khảo. Ông cộng tác với nhiều tờ báo ở các miền, trong đó có Phụ nữ tân văn, Thần chung và Đuốc nhà Nam tại Sài Gòn. Những công trình như Việt Nam Tây thuộc sử, Đông Kinh nghĩa thục cho thấy mối quan tâm bền bỉ đến lịch sử và văn hóa.

Cách quan sát của ông còn hướng tới đời sống tri thức ngoài nước. Bài Du ký trời Tây trên Thanh Niên dẫn loạt Mười tháng ở Pháp, đăng trên Phụ nữ tân văn năm 1929 dưới bút danh Phạm Vân Anh. Trong đó, Đào Trinh Nhất chú ý đến thói quen đọc báo và hệ thống thư viện Paris, rồi liên hệ với điều kiện đọc sách tại Sài Gòn. Những ghi chép ấy đưa trải nghiệm đi xa trở thành một vấn đề gần gũi với độc giả trong nước: con người tiếp cận kiến thức bằng cách nào?

Từ chỗ ngồi bên thợ in đến những quan sát về thư viện, có thể nhận ra một mạch quan tâm tới việc truyền bá tri thức. Tìm hiểu Đào Trinh Nhất vì vậy cũng là tìm hiểu những con đường để sách báo và kiến thức đi vào đời sống đô thị trong nửa đầu thế kỷ XX.

Nguồn tham khảo:

1. Thanh Niên, “Nhật trình kể chuyện: Những mối duyên cộng hưởng”, 13/6/2022: https://thanhnien.vn/nhat-trinh-ke-chuyen-nhung-moi-duyen-cong-huong-1851468042.htm

2. Văn Nghệ Huế, “Nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học Thừa Thiên Huế những năm đầu thế kỷ XX (1900–1945)”: https://vannghehue.vn/tin-tuc/p158/c195/n1228/nghien-cuu-ly-luan-phe-binh-van-hoc-thua-thien-hue-nhung-nam-dau-the-ky-xx-1900-1945.html

3. Thanh Niên, “Du ký trời Tây: Lénine ba năm đọc 10 vạn bộ sách”, 3/1/2022 (tham khảo phần ghi chép về văn hóa đọc): https://thanhnien.vn/du-ky-troi-tay-lenine-ba-nam-doc-10-van-bo-sach-1851417588.htm