ĐẤT THÉP CỦ CHI – TẬP 1: TIẾNG CUỐC TRONG LÒNG ĐẤT

Buổi chiều ở Củ Chi hôm ấy xuống rất chậm.

Mặt trời đỏ quạch treo trên những hàng cây, ánh sáng cuối ngày trải xuống những thửa ruộng đã cháy sém. Xa xa, một làn khói mỏng còn vương trên ngọn tre. Tiếng máy bay đã đi khỏi, nhưng mặt đất vẫn rung lên từng hồi như còn giữ lại dư âm của những quả bom vừa nổ.

Trong một căn nhà nhỏ bên mép vườn, bà Sáu ngồi im trước ngọn đèn dầu.

Bà không khóc.

Từ sáng đến giờ, bà đã nghe quá nhiều tiếng nổ để còn có thể khóc vì một tiếng động nào nữa.

Bên cạnh bà là thằng Tư, mới mười bảy tuổi. Nó ngồi bó gối, đôi mắt cứ nhìn ra khoảng sân tối om.

“Má.”

“Ừ.”

“Đêm nay mình đào tiếp hả má?”

Bà Sáu không trả lời ngay.

Một lúc sau, bà đặt chiếc kim khâu xuống chiếc áo đang vá dở.

“Đào.”

Tư nuốt nước bọt.

“Nhưng sáng nay máy bay đánh sát lắm.”

“Thì càng phải đào.”

Bà đứng dậy, mở chiếc chum gạo ở góc nhà. Bên dưới lớp gạo có một chiếc cuốc nhỏ được bọc bằng vải.

Tư nhìn thấy, khẽ thở dài.

Chiếc cuốc ấy đã theo gia đình nó từ những ngày đầu đào những đoạn hầm đầu tiên.

Ban đầu, họ chỉ đào một cái hầm nhỏ dưới nền bếp, đủ cho vài người tránh bom. Rồi hầm nối với hầm. Đường ngách nối với đường ngách. Những căn hầm bí mật nằm dưới vườn cây, dưới bụi chuối, dưới những luống khoai tưởng như bình thường.

Dần dần, bên dưới mảnh đất Củ Chi hình thành một thế giới khác.

Một thế giới không nhìn thấy từ trên trời.

Tư cầm lấy chiếc cuốc.

“Con đi trước.”

“Không.”

Bà Sáu nhìn con.

“Đêm nay má đi.”

“Má lớn tuổi rồi.”

“Còn con thì nhỏ.”

“Con mười bảy rồi.”

“Ở Củ Chi, mười bảy tuổi vẫn là con nít.”

Tư bật cười.

Nụ cười rất ngắn.

Rồi cả hai lặng lẽ bước ra khỏi nhà.

Ngoài vườn, mùi đất mới trộn với mùi khói bom ngai ngái.

Họ đi qua một hàng cau, vòng ra sau bụi chuối. Ở đó có một tấm ván nhỏ đặt dưới lớp lá khô.

Bà Sáu cúi xuống, nhấc tấm ván.

Một khoảng tối hiện ra.

Tư châm đèn pin nhỏ rồi chui xuống trước.

Bà Sáu theo sau.

Khi nắp hầm được đậy lại, mọi âm thanh bên ngoài lập tức trở nên xa xôi.

Trong lòng đất chỉ còn tiếng thở của hai mẹ con.

Tư bò thêm vài mét rồi dừng lại.

“Má nghe không?”

“Nghe gì?”

“Tiếng cuốc.”

Quả thật, từ phía trước vọng lại tiếng cạch... cạch... cạch...

Có người đang đào.

Họ tiếp tục đi.

Đường hầm chỉ vừa đủ cho một người cúi thấp người bò qua. Hai bên là đất đỏ được nện chắc. Có những đoạn thấp đến mức Tư phải nằm sát xuống mới đi được.

Một lát sau, họ gặp ba người du kích.

Anh Ba Lực đang đào đất.

Bên cạnh là cô Út Hạnh, cô gái mới ngoài hai mươi tuổi, và ông Năm, một người nông dân đã có tuổi nhưng đôi tay vẫn rắn chắc.

Anh Ba nhìn hai mẹ con.

“Đến rồi à?”

Bà Sáu gật đầu.

“Đào tới đâu rồi?”

“Còn khoảng hai chục mét nữa là nối được với nhánh bên kia.”

Tư ngạc nhiên.

“Nối với đâu?”

Anh Ba cười.

“Với chỗ mà máy bay không biết.”

Tư cũng cười.

Nhưng ngay lúc ấy, một tiếng động rất lớn vang lên từ phía trên.

ẦM!

Đất trên trần hầm rung chuyển.

Một ít đất rơi xuống vai Tư.

Mọi người lập tức im bặt.

Không ai nói một lời.

Họ chờ tiếng máy bay.

Nhưng không có tiếng động tiếp theo.

Anh Ba khẽ nói:

“Bom xa.”

Ông Năm tiếp tục đào.

Cạch... cạch... cạch...

Tiếng cuốc lại vang lên trong lòng đất.

Đêm ấy, họ đào thêm gần hai mươi mét đường hầm.

Không có bản đồ.

Không có máy móc.

Chỉ có những chiếc cuốc, đôi tay và trí nhớ của những người dân đã sống cả đời trên mảnh đất này.

Tư vừa đào vừa hỏi:

“Anh Ba.”

“Gì?”

“Nếu họ cứ đánh mãi thì sao?”

Anh Ba ngừng cuốc.

Anh nhìn Tư rất lâu.

“Thì mình đào sâu hơn.”

“Còn nếu họ đào xuống?”

“Thì mình đào ngang.”

Tư cười.

“Còn nếu họ biết đường hầm?”

Anh Ba chống cuốc lên vai.

“Thì mình làm đường hầm khác.”

Câu trả lời đơn giản đến mức tất cả mọi người đều im lặng.

Bởi họ hiểu rằng cuộc chiến ở Củ Chi không chỉ diễn ra trên mặt đất.

Nó diễn ra trong từng mét đất.

Trong những căn hầm nhỏ.

Trong những đêm không trăng.

Trong tiếng cuốc khô khốc vang lên giữa lòng địa đạo.

Và trên hết, nó diễn ra trong ý chí của những con người không chịu rời bỏ quê hương.

Gần sáng, khi đường hầm mới được nối thông, một luồng gió lạnh bất ngờ thổi qua.

Cô Út Hạnh bật cười.

“Có gió rồi!”

Mọi người cùng nhìn về phía trước.

Đường hầm đã nối được với một nhánh khác.

Một khoảng không nhỏ hiện ra trong bóng tối.

Anh Ba Lực lấy tay phủi lớp đất trên mặt.

“Nhớ nhé.”

Tư nhìn anh.

“Nhớ gì?”

Anh Ba nói chậm rãi:

“Đất này ở trên là ruộng. Nhưng dưới đất... là đường sống của mình.”

Bên ngoài, trời bắt đầu sáng.

Những người trong hầm lần lượt trở về.

Bà Sáu đứng ở cửa hầm, nhìn mảnh vườn của mình.

Một buổi sáng mới lại bắt đầu.

Không ai biết hôm nay sẽ xảy ra chuyện gì.

Không ai biết bao nhiêu quả bom sẽ rơi xuống.

Nhưng dưới lớp đất đỏ ấy, những đường hầm vẫn tiếp tục kéo dài.

Từng mét.

Từng mét.

Và từ những đường hầm ấy, một vùng đất sẽ trở thành biểu tượng của sự bền bỉ trong chiến tranh.

Người ta sẽ gọi nơi này bằng một cái tên:

Đất thép Củ Chi.